ناشر: سازمان بسیج اساتید دانشگاهها و مراکز علمی ، پژوهشی و آموزشی کشور فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی 2322-5637 15 1 2026 06 21 Food as a Fundamental Human Right or a Weapon of War (A Case Study of Planned Famine in Gaza) حق بر غذا به‌مثابه حق بنیادین بشری یا سلاح جنگی (بررسی موردی قحطی برنامه‌ریزی‌شده در غزه) 95 120 244899 FA حسن علیزاده دانشجوی دکتری حقوق بین الملل، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه. ایران حسین رستم زاد دانشیار گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه. ایران 0009-0007-7920-6448 بابک پورقهرمانی استادیار گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه.ایران 0000-0002-0431-933X Journal Article 2025 07 24 Today, from a legal perspective, although food has been recognized as a human right by international law documents and the domestic laws of many societies, it is used as a method of war in some regions of the world. A weapon that, although history remembers a dark list of examples from Stalin’s Ukraine to Biafra, the methodology, scale, and systematic targeting of today’s Gaza crisis only evoke the Nazi “starvation plan.” This research examines the use of hunger as a weapon of war, the responsibility of the offending state, and the monitoring and accountability mechanisms, using a descriptive-analytical method and citing international law. Therefore, the question arises as to what are the legal implications and consequences of an instrumental approach to food as a weapon of war? The research is based on the hypothesis that starving a civilian population is prohibited under customary and treaty international law and, in addition to creating criminal liability for the offending state, if the starvation of the people of Gaza is intended to genocide the Palestinians, it also imposes obligations on other states. The prohibition of genocide is a universal obligation and all states have the right to invoke the responsibility of the Israeli regime for violating universal obligations. In other words, the legal consequence of the occurrence of an international crime will be the adoption and immediate countermeasure by the international community as a whole, and of course, it will not be limited to this level of reaction. امروزه از منظر حقوقی، اگرچه غذا به‌مثابه حقی بشری مورد اذعان اسناد حقوق بین‌الملل و قوانین داخلی بسیاری از جوامع قرار گرفته است، اما در برخی مناطق جهان به‌عنوان یک ابزار جنگی به‌کار گرفته می‌شود. سلاحی که گرچه تاریخ، فهرست تاریکی از نمونه‌هایش را از اوکراینِ استالین تا بیافرا به یاد دارد، اما روش‌شناسی، مقیاس و هدفمندی بحران امروز غزه، تنها «طرح گرسنگی» نازی‌ها را تداعی می‌کند. این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به قوانین بین‌المللی به بررسی مسئولیت رژیم صهیونیستی به‌دلیل استفاده از گرسنگی به‌عنوان سلاح جنگی می‌پردازد. لذا این پرسش مطرح است که رویکرد ابزاری به غذا به‌مثابه سلاح جنگی در غزه چه آثار و نتایج حقوقی دارد؟ تحقیق براین فرضیه استوار است که گرسنگی دادن به جمعیت غیرنظامی غزه مطابق حقوق بین‌الملل عرفی و قراردادی ممنوع بوده و علاوه بر ایجاد مسئولیت کیفری برای رژیم اشغالگر، تعهداتی را نیز بر سایر دولت‌ها تحمیل می‌کند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد با وجود قوانین بین‌المللی صریح مبنی بر ممنوعیت استفاده از گرسنگی به‌عنوان سلاح، چنین رفتاری در پرتوی سکوت مجامع بین‌المللی همچنان در منازعات مدرن باقی مانده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که قحطی برنامه‌ریزی‌شده در غزه مصداق بارز جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی بوده و از آن‌جایی که منع نسل-کشی از تعهدات همگانی (عام‌الشمول) می‌باشد لذا همه دولت‌ها حق دارند بابت نقض تعهدات همگانی به مسئولیت رژیم اسرائیل استناد کنند.

https://www.pfbaj.ir/article_244899_3268b92d8ee5dbc0a4518aeb3284491c.pdf

ناشر: سازمان بسیج اساتید دانشگاهها و مراکز علمی ، پژوهشی و آموزشی کشور فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی 2322-5637 15 1 2026 06 21 The Interaction and Dialectic Relationship Between Human Rights and the State: The Application of Anthony Giddens' Structuration Theory with a Focus on Islamic Human Rights تعامل و دوسویگی رابطه حقوق بشر و دولت: کاربست نظریه ساخت‌یابی آنتونی گیدنر با نگاهی به حقوق بشر اسلامی 37 51 244619 FA امیررضا حجتی دانشجوی دکتری، روابط بین الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران 0009-0002-2098-5874 مهدی ذاکریان دانشیار، روابط بین الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران کیهان برزگر دانشیار، روابط بین الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران Journal Article 2023 12 23 Giddens has had a significant influence on the theoretical discussions of International Relations. One of the most important areas lies in ontology and the question of primacy in the agent-structure relationship. Giddens emphasizes the reciprocal relationship between these two. The main question revolves around the interaction between human rights and the state, specifically how these two affect each other. In response, this article addresses the interaction between the two within the framework of Giddens' structuration theory. Using a descriptive-analytical method, this study seeks to explain the relationship between human rights and state through the application of Giddens' structuration theory, ultimately incorporating the concept of "ontological security." The main hypothesis is as follows: "Human rights norms, in the process of internalization and transformation into structures for states, create anxieties for these agents, stemming from changes in the state's sovereign boundaries upon adopting human rights. However, with the transformation in the meaning and scope of sovereignty, these anxieties dissipate, and the observance of human rights will guarantee the legitimacy of the government and sovereignty." The analysis in this research is conceptual-theoretical, wherein the state is considered as the agent and the human rights system as the structure. The primary variables include: structure (human rights norms), agent (states), and ontological security (as an intermediary variable). This study seeks to elucidate the interaction between these elements and clarify the connection between Giddens' theory and the foundations of Islamic human rights. آنتونی گیدنز بر مباحث فرانظری اندیشمندان حوزه روابط بین‌الملل تأثیر بسزایی داشته است. از مهم‌ترین این حوزه‌ها، هستی‌شناسی و این پرسش که در رابطه کارگزار- ساختار، تقدم با کدام است، می‌باشد. وی بر رابطه متقابل این دو تأکید کرده و تقدم یکی بر دیگری را نمی‌پذیرد. رابطه حقوق بشر و دولت و تأثیر و تأثر این دو بر یکدیگر، پرسش اصلی این مقاله است که در پاسخ، تعامل(یا دوسویگی) این دو در چارچوب نظریه ساخت‌یابی مطرح می‌شود. در همین راستا و با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی و با بهره از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی، در پی تبیین نظری رابطه حقوق بشر و حاکمیت دولت با کاربست نظریه ساخت‌یابی گیدنز و در نهایت، با مفهوم «امنیت وجودی یا هستی‌شناختی» هستیم. فرضیه اصلی عبارت است از «هنجارهای حقوق بشری در فرایند درونی‌شدن و تبدیل‌شدن به ساختار برای دولت‌ها، اضطراب‌هایی را برای این کارگزاران به وجود می‌آورند که ناشی از تغییر و تحول دایره حاکمیتی دولت‌ها با پذیرش حقوق بشر است اما با تغییر و تحول معنایی حاکمیت و گستره آن، این اضطراب‌ها از بین رفته و رعایت حقوق بشر، تضمین کننده مشروعیت حکومت و حاکمیت خواهد شد». منطق تحلیل در این پژوهش، تحلیل مفهومی–نظری است که در آن دولت به‌مثابه کارگزار و نظام حقوق بشر به‌منزله‌ ساختار در نظر گرفته می‌شود. متغیرهای اصلی عبارت‌اند از: ساختار (هنجارهای حقوق بشر)، کارگزار (دولت‌ها) و امنیت هستی‌شناختی (به‌عنوان متغیر میانجی). تلاش می شود ضمن تبیین تعامل این عناصر، پیوند میان نظریه‌ گیدنز و مبانی اسلامی حقوق بشر روشن گردد.

https://www.pfbaj.ir/article_244619_99a061d56b8552a5c2a8f08ae8e1ed72.pdf

ناشر: سازمان بسیج اساتید دانشگاهها و مراکز علمی ، پژوهشی و آموزشی کشور فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی 2322-5637 15 1 2026 05 22 Investigating the relationship between religiosity and awareness of citizenship rights among Payam Noor Bandar Abbas University students بررسی ارتباط بین دین داری و آگاهی از حقوق شهروندی در میان دانشجویان دانشگاه پیام نور بندرعباس 53 70 244620 FA منصوره دسترنج گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران ، تهران، ایران 0000-0003-2914-6719 فوژان امیری گروه مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران ، تهران، ایران Journal Article 2025 01 12 Context and purpose: Despite the increasing importance of citizenship rights in contemporary societies, the role of religiosity as a social institution in shaping awareness of these rights has been less studied; therefore, the present study examines the relationship between religiosity and awareness of citizenship rights among students of Payam Noor University in Bandar Abbas. Method: This research was conducted using a survey method and questionnaire technique.The study population consists of students in the Payame Noor University of BandarAbbas. A sample of 307 student were selected by simple random sampling. After collecting questionnaire, the data were analyzed by spss software. Findings: The results of the bivariate analysis showed that the belief and emotional dimensions of religiosity have a significant relationship with awareness of citizenship rights, While the consequence and ritual dimensions did not show such a relationship.Among all dimensions of awareness of citizenship rights, only the dimension of awareness of cultural rights has a significant relationship with religiosity. Conclusion: Religiosity can affect students' level of civic awareness, but this effect is limited and selective, and is exerted mostly through the internal dimensions of religion (belief and emotion). Therefore, strengthening the doctrinal and emotional aspects of religiosity can lead to increased students' understanding of citizenship rights, especially in the cultural sphere. By filling the gap in studies on the interaction of religion and civil rights among youth, the present study emphasizes the need for educational institutions to pay attention to integrating civil rights concepts into curricula and participatory activities. زمینه و هدف: علی‌رغم اهمیت روزافزون حقوق شهروندی در جوامع معاصر، نقش دین‌داری به‌عنوان یک نهاد اجتماعی در شکل‌دهی به آگاهی از این حقوق کمتر مورد بررسی قرار گرفته است؛ بنابراین پژوهش حاضر به بررسی رابطه بین دین‌داری و آگاهی از حقوق شهروندی در میان دانشجویان دانشگاه پیام نور بندرعباس می پردازد. روش: این تحقیق با روش پیمایشی و با استفاده از تکنیک پرسشنامه انجام گرفت. جامعه آماری در این پژوهش، کلیه دانشجویان دانشگاه پیام نور بندرعباس می باشد. حجم نمونه با فرمول کوکران ۳۰۷ نفر تعیین و به روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی ساده انتخاب شدند. پس از جمع آوری پرسشنامه ها، داده ها به وسیله نرم افزار آماری spss تجزیه و تحلیل شد. یافته‌ها: تحلیل دو متغیره نشان داد ابعاد اعتقادی و عاطفی دین داری با آگاهی از حقوق شهروندی رابطه معنادار دارند، در حالی که ابعاد پیامدی و مناسکی چنین رابطه‌ای نشان ندادند. از میان ابعاد حقوق شهروندی، تنها بعد فرهنگی با دین داری رابطه معنادار داشت. نتیجه‌گیری: دین‌داری می‌تواند بر میزان آگاهی شهروندی دانشجویان تأثیر بگذارد، اما این تأثیر محدود و انتخابی است و بیشتر از طریق ابعاد درونی دین (اعتقاد و احساس) اعمال می‌شود. لذا تقویت جنبه های اعتقادی و عاطفی دینداری می تواند به افزایش شناخت دانشجویان از حقوق شهروندی، به خصوص در حوزه فرهنگی، بینجامد. پژوهش حاضر با پرکردن خلأ مطالعاتی در زمینه تعامل دین و حقوق شهروندی در بین جوانان، لزوم توجه نهادهای آموزشی به ادغام مفاهیم حقوق شهروندی در برنامه های درسی و فعالیتهای مشارکتی را تأکید می کند.

https://www.pfbaj.ir/article_244620_bfd7238216a3e46ace397214d9b51fb3.pdf

ناشر: سازمان بسیج اساتید دانشگاهها و مراکز علمی ، پژوهشی و آموزشی کشور فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی 2322-5637 15 1 2026 05 22 The Veto in Light of Jus Cogens: The Conflict Between the Practice of Permanent Members of the Security Council and Principles of International Law حق وتو در پرتو قاعده آمره: تعارض عملکرد اعضای دائم شورای امنیت با اصول بنیادین حقوق بین‌الملل 19 36 244621 FA عباسعلی کدخدایی استاد، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران امیر لهراسبی دانشجوی دکتری، حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 01 27 Jus cogens, as a fundamental and non-derogable principle of international law, has come into conflict with the broad powers of the United Nations Security Council. This conflict has given rise to significant questions regarding the limits of the Security Council's authority and its obligation to adhere to these norms. On one hand, the Security Council, as the body responsible for maintaining international peace and security, possesses powers that may sometimes lead to decisions or practices by its members that conflict with jus cogens, such as the prohibition of genocide. On the other hand, jus cogens hold such a high status in the international legal order that they can overshadow the actions of the Security Council members. In this context, the veto power, as an exclusive tool available to the five permanent members of the Security Council, can exacerbate this conflict, raising questions about its legal legitimacy when used to violate jus cogens. This article, seeks to address the aforementioned issue by proving its hypothesis that the exercise of the veto power must be limited in cases where it violates jus cogens. It emphasizes the necessity of utilizing the capacity of the General Assembly and the International Court of Justice to implement Article 96 of the Charter. قاعده آمره، به عنوان اصول بنیادین و غیرقابل تخطی حقوق بین‌الملل، در تقابل با اختیارات گسترده شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار گرفته است که ثمره این تقابل، خطور پرسش‌های مهمی درباره حدود صلاحیت شورای امنیت و تعهد شورا به رعایت این قواعد است. شورای امنیت از یک سو، به عنوان مسئول حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، از اختیاراتی برخوردار است که گاه ممکن است تصمیم‌ها و رویه‌های اعضای آن با قواعدآمره‌ای مانند ممنوعیت نسل‌کشی در تعارض قرار گیرد و از سویی دیگر، قاعده آمره، از چنان مرتبه‌ای در نظام بین‌الملل برخوردار است که می‌تواند بر عملکرد اعضای شورای امنیت سایه افکند. در این میان، حق وتو، به عنوان ابزاری انحصاری در اختیار پنج عضو دائم شورای امنیت، می‌تواند به عاملی برای تشدید این تعارض تبدیل شود که وجاهت حقوقی آن در موارد استفاده جهت نقض قاعده آمره زیر سؤال رود. مقاله حاضر با روش تحقیق توصیفی تحلیلی مترصد پاسخ به مسئله فوق‌الذکر است تا با اثبات فرضیه خود مبنی بر لزوم تحدید اعمال حق وتو در موارد نقض قاعده آمره، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت مجمع عمومی و دیوان بین‌المللی دادگستری در راستای اجرای ماده 96 منشور تاکید ورزد.

https://www.pfbaj.ir/article_244621_dc36ec48e2d2b8a0322f538a907a206e.pdf

ناشر: سازمان بسیج اساتید دانشگاهها و مراکز علمی ، پژوهشی و آموزشی کشور فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی 2322-5637 15 1 2026 05 22 مطالعه جامعه‌شناختی توسعه پایدار از منظر حقوق بشر اسلامی تبیین جامعه شناختی رابطه توسعه پایدار و حقوق بشر در بستر اندیشه اسلامی 1 18 243583 FA مهرداد بذرپاش استادیار گروه مدیریت رسانه، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران وحید صالحی مدرس و دانش آموخته دکتری،جامعه شناسی اقتصادی توسعه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرمسار، گرمسار، ایران 0000-0003-0699-263X Journal Article 2025 04 04 پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای، در پی بررسی رابطه‌ی میان توسعه‌ی پایدار و حقوق بشر اسلامی از منظر جامعه‌شناختی است. توسعه‌ی پایدار، در گفتمان جهانی، مفهومی چندبُعدی است که بر تحقق عدالت بین‌نسلی، رشد اقتصادی مسئولانه و حفظ محیط زیست استوار است. با این حال، در چارچوب معرفتی اسلام، توسعه معنایی فراتر از صرفاً اقتصادی یا زیست‌محیطی دارد و به عنوان فرآیندی برای شکوفایی انسان در رابطه با خداوند، طبیعت و جامعه تعریف می‌شود. از منظر حقوق بشر اسلامی، بنیان توسعه بر کرامت انسان، عدالت اجتماعی و مسئولیت اخلاقی در برابر خلقت استوار است؛ بدین معنا که سعادت فردی و جمعی تنها زمانی محقق می‌شود که آزادی و عدالت در کنار ایمان، اخلاق و تعاون اجتماعی قرار گیرند. این نگرش با نگاه سکولارِ غربی به توسعه تفاوت اساسی دارد؛ زیرا به جای مرکزیت انسانِ منفعت‌گرا، مفهوم «انسانِ متعهد و خلیفهٔ الهی» را در محور توسعه قرار می‌دهد. پژوهش حاضر با تحلیل نظری متون دینی و جامعه‌شناختی، نشان می‌دهد که توسعه‌ی پایدار در جوامع اسلامی بدون نهادینه‌سازی ارزش‌های دینی در سیاست‌های اجتماعی و اقتصادی ممکن نیست. عدالت اقتصادی، مشارکت اجتماعی، حفظ محیط زیست و احترام به حقوق اقلیت‌ها، همگی از مصادیق بروز حقوق بشر اسلامی در عرصه‌ی توسعه‌اند. همچنین، یافته‌های نظری این مطالعه بیانگر آن است که نگرش اسلامی می‌تواند مقدمه‌ای برای بازتعریف مدل جهانی توسعه بهگون‌های انسانی‌تر، اخلاقی‌تر و فراگیرتر باشد. در نتیجه، حقوق بشر اسلامی نه تنها محدود‌کننده‌ی توسعه نیست، بلکه ظرفیت نظری و ارزشی برای دستیابی به توسعه پایدارِ معنا‌محور را در جوامع مسلمان فراهم می‌آورد. پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای، در پی بررسی رابطه‌ی میان توسعه‌ی پایدار و حقوق بشر اسلامی از منظر جامعه‌شناختی است. توسعه‌ی پایدار، در گفتمان جهانی، مفهومی چندبُعدی است که بر تحقق عدالت بین‌نسلی، رشد اقتصادی مسئولانه و حفظ محیط زیست استوار است. با این حال، در چارچوب معرفتی اسلام، توسعه معنایی فراتر از صرفاً اقتصادی یا زیست‌محیطی دارد و به عنوان فرآیندی برای شکوفایی انسان در رابطه با خداوند، طبیعت و جامعه تعریف می‌شود. از منظر حقوق بشر اسلامی، بنیان توسعه بر کرامت انسان، عدالت اجتماعی و مسئولیت اخلاقی در برابر خلقت استوار است؛ بدین معنا که سعادت فردی و جمعی تنها زمانی محقق می‌شود که آزادی و عدالت در کنار ایمان، اخلاق و تعاون اجتماعی قرار گیرند. این نگرش با نگاه سکولارِ غربی به توسعه تفاوت اساسی دارد؛ زیرا به جای مرکزیت انسانِ منفعت‌گرا، مفهوم «انسانِ متعهد و خلیفهٔ الهی» را در محور توسعه قرار می‌دهد. پژوهش حاضر با تحلیل نظری متون دینی و جامعه‌شناختی، نشان می‌دهد که توسعه‌ی پایدار در جوامع اسلامی بدون نهادینه‌سازی ارزش‌های دینی در سیاست‌های اجتماعی و اقتصادی ممکن نیست. عدالت اقتصادی، مشارکت اجتماعی، حفظ محیط زیست و احترام به حقوق اقلیت‌ها، همگی از مصادیق بروز حقوق بشر اسلامی در عرصه‌ی توسعه‌اند. همچنین، یافته‌های نظری این مطالعه بیانگر آن است که نگرش اسلامی می‌تواند مقدمه‌ای برای بازتعریف مدل جهانی توسعه بهگون‌های انسانی‌تر، اخلاقی‌تر و فراگیرتر باشد. در نتیجه، حقوق بشر اسلامی نه تنها محدود‌کننده‌ی توسعه نیست، بلکه ظرفیت نظری و ارزشی برای دستیابی به توسعه پایدارِ معنا‌محور را در جوامع مسلمان فراهم می‌آورد.

https://www.pfbaj.ir/article_243583_0a8ff5f19f6bf05afb59d10422b56795.pdf

ناشر: سازمان بسیج اساتید دانشگاهها و مراکز علمی ، پژوهشی و آموزشی کشور فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی 2322-5637 15 1 2026 06 21 A Comparative Study of the Foundations and Scope of Defensive Jihad in Islamic Jurisprudence and Legitimate Defense Against terorisom in Contemporary International Law مطالعه تطبیقی مبانی و قلمرو جهاد دفاعی در فقه اسلامی و دفاع مشروع علیه تروریسم غیردولتی در حقوق بین‌الملل معاصر 71 93 244623 FA محمدقاسم تنگستانی دانشیار، گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی تهران ، تهران، ایران محمدجواد حیدریان دولت آبادی دانشجوی دکتری، گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی تهران ، تهران، ایران 0000-0003-2975-1716 Journal Article 2025 10 05 This study provides a comparative analysis of the foundations, conditions, and limits of legitimate self-defense in Islamic jurisprudence and contemporary international law, with particular emphasis on defense against non-state actors. In light of the challenges posed by the state-centric structure of the United Nations system and developments following the rise of transnational terrorism, the research examines the capacity of Islamic jurisprudence to articulate the legitimacy of popular defense and lawful resistance. The research adopts an analytical–comparative methodology based on library sources. The data are drawn from the Qur’an, Nahj al-Balagha, the opinions of Shi’a and Sunni jurists, the Charter of the United Nations, the jurisprudence of the International Court of Justice, resolutions of the United Nations Security Council, and contemporary international legal scholarship. The study concludes that meaningful integration between Islamic legal teachings and international humanitarian law is feasible and can provide an ethical–legal framework for countering terrorism while supporting lawful resistance. The novelty of the research lies in proposing a practical comparative framework for legitimate popular defense, clarifying the function of the concept of collective obligation (wujūb kifā’ī) in civic participation, and suggesting international oversight mechanisms. The study further outlines future research directions for redefining lawful resistance within customary international law, conducting empirical studies, and designing educational and supervisory frameworks, thereby contributing to the development of a more flexible and normatively grounded international legal order. این پژوهش با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی، به بازخوانی مبانی و قلمرو دفاع مشروع در فقه اسلامی و حقوق بین‌الملل معاصر با تمرکز بر دفاع در برابر بازیگران غیردولتی می‌پردازد. مسئله اصلی مقاله، خلأ نظری موجود در حقوق بین‌الملل نسبت به مشروعیت دفاع در برابر تهدیدات غیردولتی و محدودیت رویکرد دولت‌محور ماده ۵۱ منشور ملل متحد است. در حالی که تحولات پس از ۱۱ سپتامبر و گسترش تروریسم فراملی، ضرورت بازتعریف فاعل مشروع دفاع را آشکار ساخته‌اند، چارچوب حقوقی موجود همچنان با ابهام مفهومی مواجه است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فقه اسلامی با تکیه بر مفهوم «جهاد دفاعی» و «وجوب کفایی»، مدلی مردم‌محور و در عین حال مقید به ضرورت، تناسب و حمایت از غیرنظامیان ارائه می‌دهد که می‌تواند خلأ دولت‌محوری حقوق بین‌الملل را پوشش دهد. نوآوری مقاله در ارائه یک الگوی مفهومی سه‌سطحی برای دفاع مشروع علیه بازیگران غیردولتی است: (۱) شناسایی تجاوز فارغ از ماهیت دولتی یا غیردولتی فاعل، (۲) مشروعیت اقدام دفاعی در صورت ناتوانی یا قصور دولت، با حفظ قیود اخلاقی و حقوقی، و (۳) تفکیک معیارمند میان مقاومت مشروع و تروریسم بر پایه قصد دفاعی، هدف مشروع و رعایت اصول انسانی. این پژوهش نشان می‌دهد که تلفیق مبانی فقه اسلامی با اصول حقوق بشردوستانه بین‌المللی نه‌تنها ممکن است، بلکه می‌تواند به بازتعریف هنجاری مفهوم دفاع مشروع در عصر تهدیدات غیردولتی منجر شود و چارچوبی اخلاقی ـ حقوقی برای مشروعیت‌بخشی به دفاع مردمی در نظام بین‌الملل فراهم آورد. .

https://www.pfbaj.ir/article_244623_8cb2968a4fe12e9cdcfa2732698676e3.pdf