Comparative analysis of human rights and social justice in the Iranian legal system and Islamic ideas

کرمی مقدم, رسول

Comparative analysis of human rights and social justice in the Iranian legal system and Islamic ideas

Document Type : Original Article

Author

رسول کرمی مقدم

Abstract

This study investigates the normative intersection between human rights and social justice within the framework of Islamic jurisprudential thought as institutionalised in the legal system of the Islamic Republic of Iran.Its primary objective is to examine how these foundational principles are embedded in the Iranian Constitution and overarching policy frameworks, to identify key obstacles to their effective implementation, and to propose appropriate legal and institutional mechanisms for strengthening their integration in accordance with Islamic legal values.Employing a descriptive-analytical methodology, the study explores the extent to which human rights and social justice can be reconciled within an Islamic constitutional framework.It finds that social justice is not only rooted in Islamic doctrine but is also elevated to a constitutional imperative—most notably in Articles Two, Three, and Twenty-One of the Constitution.Human rights, though conceptually grounded in human dignity and servitude to God, diverge from prevailing international standards in certain respects, particularly in sensitive areas such as gender equality and freedom of expression.The study identifies several structural impediments to convergence, including entrenched corruption, socio-economic inequality, and inconsistent law enforcement.Nonetheless, it argues that the Iranian constitutional system holds latent potential for alignment with global human rights regimes, provided that jurisprudential interpretations are revisited and enforcement mechanisms are reinforced.Achieving a coherent legal framework in which human rights and social justice are mutually reinforcing—yet firmly situated within an Islamic normative order—requires comprehensive structural reforms. These include addressing systemic inequality, calibrating statutory frameworks to reflect international commitments where appropriate, and fostering a more inclusive and responsive social state.

Keywords

Human Rights

Social Justice

Constitutional Law

Islamic Jurisprudence

Iranian Legal System

منابع

1. باقرزاده، محمدرضا. (1393). اوصاف حقوق بشر در نظام حقوقی اسلام. حکومت اسلامی، 19(1)، 65-90.

2. البرزی ورکی، مسعود. (1389). حقوق بشر دوستانه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 40(4)، 1-20.

3. پیر سلامی، ارغوان، و دهقان، مجتبی. (1395). قانون اساسی و حقوق بشر در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های انقلاب اسلامی،6(20)، 33-55.

4. جوادی آملی، عبدالله. (1385). حق و تکلیف در اسلام. قم: اسراء.

5. جوان آراسته، حسین. (1401). نقدی بر کتاب فقه اسلامی و حقوق بشر. پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 5(22)، 359-376.

6. حسن‌زاده آملی، حسن. (1369). انسان و قرآن. تهران: الزهرا.

7. حکیم‌زاده‌خوئی، پیمان، رجب‌زاده، آرام، و ستوده، شهلا. (1400). اعتلای جایگاه حقوق بشری زنان با تأکید بر نظام حقوقی ایران، فقه و حقوق نوین، 5(2)، 49-64.

8. داوری، محسن. (1389). مفهوم حقوق بشر در تعالیم اسلامی. پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، (1)، 187-113.

9. شعرانی، ابوالحسن. (1298ق). دائره‌المعارف لغات قرآن مجید. قم: نشر طوبی، اسلامیه.

10. صالحی، هادی، شریفی، سید حسین، و سنجابی بروجنی، دنیا. (1404). مطالعۀ تطبیقی تأسیس آمبودزمان حقوق بشر با نگاهی به ضرورت ایجاد «نهاد ملّی حقوق بشر و شهروندی» در نظام حقوقی ایران. فصلنامه تحقیقات حقوقی. https://doi.org/10.48308/jlr.2025.238736.2848

11. طالبی، عباسعلی. (1402). بررسی ظرفیت‌های حقوق بشری قانون اساسی جمهوری اسلامی. مطالعات حقوق بشر اسلامی، 12(2)، 109-132.

12. طلابکی طرقی، اکبر، و عطار، محمدصالح. (1396). الزامات و راهکارهای ایجاد نهاد ملی حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران (در پرتو قانون اساسی، حقوق بشر اسلامی، اعلامیه پاریس و رویه کشورها). دانش حقوق عمومی، 6(17)، 21-44.

13. عمید زنجانی، عباسعلی. (1362). حقوق اقلیت‌ها بر اساس قانون قرارداد ذمه: بررسی گوشه‌هایی از مفاهیم حقوق بین‌الملل از نظر فقه اسلامی. تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

14. غائبی، محمدرضا. (1395). نهادهای ملی حقوق بشر (چاپ سوم). تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

15. فرشادیان, احمد , اسماعیلی, محسن و زالی, مصطفی . (1404). بنیادهای الهیاتی نظریه عدالت اجتماعی از منظر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌نامه حقوق اسلامی, 26(2), 483-520.

16. کاظمی، پریسا، و بشیری، اکبر. (1398). سازوکارهای تضمین حقوق بنیادین بشر در نظام حقوقی عمومی ایران. مطالعات حقوق بشر اسلامی، 8(1)، 119-140.

17. کدیور، محسن. (1387). حق‌الناس. در اسلام و حقوق بشر. تهران: کویر.

18. مجتهد شبستری، محمد. (1379). نقدی بر قرائت رسمی از دین: بحران‌ها، چالش‌ها، راه‌حل‌ها. تهران: طرح نو.

19. موسی‌زاده، ابراهیم. (1391). آمبودزمان و نهادهای مشابه آن در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دادگستر.

20. نوروزی، قدرت‌الله. (1392). قلمرو انطباق نظام حقوقی ایران با حقوق بین‌الملل بشر با نگاهی به آرای امام خمینی(س). پژوهشنامه متین، 15(59)، 158-208.

1. Bittar, E. C. (2021). Consonances and dissonances between legal realisms: Undecidabilities and law.

2. Habermas, J. (2007). A political constitution for the pluralist world society. Journal of Chinese Philosophy

3. . Reif, L. C. (2004). The ombudsman, good governance and the international human rights system. Leiden, Netherlands: Martinus Nijhoff Publishers.

1- Al Tamimi, Y. (2017). Human rights and the excess of identity. Social & Legal Studies, 27(3), 283–298.

1. Altwicker, T. (2022). Social justice and the judicial interpretation of international equal protection law. Leiden Journal of International Law, 35(1), 221–244. https://doi.org/10.1017/S0922156521000678

2. Cohen-Almagor, R. (2023). Should liberal democracy respect group rights that discriminate against women and apostates? Public Governance, Administration and Finances Law Review, 8(2), 5–22.

3. Cristeche, M. (2020). Capital accumulation, the role of the state and human rights in Argentina: Contributions for debates on economic and social right. International Institutions: Transnational Networks eJournal.

4. Heri, C. (2020). Justifying new rights: Affectedness, vulnerability, and the rights of peasants. German Law Journal, 21(4), 702–720. https://doi.org/10.1017/glj.2020.39

5. Hibbert, N. (2017). Human rights and social justice. Laws, 6(2), 7. https://doi.org/10.3390/laws6020007

6. Hirsch Ballin, E. M., Ćerimović, E., Dijstelbloem, H., & Segers, M. (2020). Growing frictions. Research for Policy.

7. Karimullah, S. S. (2024). Humanity and justice: Exploring human rights in the context of Islamic law. Tajdid: Jurnal Pemikiran Keislaman dan Kemanusiaan, 30(2). https://doi.org/10.36667/tajdid.v30i2.1497

8. Kimaru, G. (2024). The role of international human rights law in addressing refugee rights and asylum seekers' protection. International Journal of Law and Policy.

9- Montel, L. (2022). The social determinants of health, law, and urban development: Using human rights to address structural health inequalities in our cities. Medical Law Review, 30(4), 680–704. https://doi.org/10.1093/medlaw/fwac034

10- Muhtamar, S., Ilyas, A., & Razak, A. L. (2019). Revitalization of rule of law, democracy and good governance ideas as modern state pillar. Public Policy and Administration Research.

11- Perone, A. K., Urrutia-Pujana, L., Zhou, L., Yaisikana, M., & Mendez Campos, B. (2025). The equitable aging in health conceptual framework: International interventions infusing power and justice to address social isolation and loneliness among older adults. Frontiers in Public Health, 13.

12- Pirdaus, D. I., Chayandari, R., & Salih, Y. (2024). Constitutional values, legal politics, and political stability: A comparative analysis in the post-authoritarian context of Indonesia. International Journal of Humanities, Law, and Politics.

13- Rekosh, E. (2005). Who defines the public interest? Public interest law strategies in central and eastern Europe. Sur: Revista Internacional de Direitos Humanos, 2(2), 174–187. https://doi.org/10.1590/S1806-64452005000100008

14- Santy, S. (2024). Exploring the intersection of Pancasila and human rights in Indonesian law. Sinergi International Journal of Education

15- Schwarz, R. G. (2018). Social rights as fundamental rights and the judicialization of policies: Some considerations. JURIS - Revista da Faculdade de Direito

16- Тимчук, А. Л., & Полторацька, Н. В. (2020). Theoretical aspects of the civil society phenomenon. Pattern Analysis and Applications, 7, 104–112.

17- Wahyudi, I. (2024). The impact of the application of the death penalty on reducing crime rates: Legal and criminological perspectives. Golden Ratio of Data in Summary.

18- Wang, K. (2020). Behind harmony and justice. Asian Studies, 8(1), 101–125. https://doi.org/10.4312/as.2020.8.1.101-125

19- Waza, A. M., & Maharashtra, S. (2024). Analysis of the impact of justice theory in public administration. International Journal of Integrative Research. .