Analysis of the concept of the family institution in the two discourses of liberalism and Islam: Anthropological and teleological foundations

Document Type : Original Article

Authors

1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد ، ایران،

2 دکتری مطالعات زنان،‌ گرایش مطالعات نظری جنسیت، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.

3 دکتری حقوق خانواده،دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

Abstract
The family institution in the modern era has faced serious challenges due to the influence of the liberal discourse; in such a way that it has been reduced from a stable institution to an individual-centered contract, while the Islamic discourse considers it a divine and teleological institution. Despite extensive studies in the field of family law, the simultaneous comparative analysis of the anthropological and teleological foundations of the two discourses has received less attentionThe aim of this research is to conduct a comparative analysis of the concept of the family institution in the two discourses of liberalism and Islam, It also examines the legal consequences of these two in marriage, divorce, gender roles, and family legislation. This research has an exploratory approach is: How do anthropological and teleological foundations in the discourse of liberalism and Islam affect the definition, structure, and legal function of the family institution? Previous studies have mainly examined family law have paid attention to the simultaneous comparative analysis of anthropological and teleological foundations with a legal approach; this research gap reveals the need for a comprehensive and integrated study. The research method is descriptive, comparative with a philosophical and legal analysis ; while in Islam, this institution is divine, innate, stable, and has transcendental goals such as peace, raising a righteous generation, and the continuation of a monotheistic society; these differences have broad legal consequences in the areas of marriage, divorce, gender roles, family legislation, and policymaking.

Keywords

Subjects

قرآن کریم
۱. آربلاستر، آنتونی. ظهور و سقوط لیبرالیسم غرب. ترجمه عباس مخبر. تهران: نشر مرکز، ۱۳۶۷. 
۲. افتخاری، اصغر. لیبرالیسم و اسلام. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۰. 
۳. بهشتی، احمد. اسلام و اومانیسم. تهران: انتشارات بقعه، ۱۳۸۲. 
۴. جوادی آملی، عبدالله. تفسیر موضوعی قرآن (جلد خانواده). قم: مرکز نشر اسراء، ۱۳۷۷. 
۵. جوادی آملی، عبدالله. فطرت در قرآن. قم: اسراء، ۱۳۸۸. 
۶. حکیمی، محمدرضا. خانواده در قرآن و حدیث. قم: دلیل ما، ۱۳۸۶. 
۷. حام، مایکل و گمبل، سارا. فمینیسم و پسافمینیسم. ترجمه فیروزه مهاجر و دیگران. تهران: نشر نی، ۱۳۸۲. 
۸. حر عاملی، محمد بن حسن. وسائل الشیعه (جلد ۲۰، ابواب مقدمات طلاق). قم: مؤسسه آل البیت. 
۹. رجبی، مسعود. خانواده در اسلام. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۵. 
۱۰. روسو، ژان-ژاک. قرارداد اجتماعی. ترجمه مرتضی کلانتریان. تهران: آگه، ۱۳۸۳. 
۱۱. زرشناس، شهریار. اشاراتی درباره لیبرالیسم در ایران. تهران: کیهان، ۱۳۸۳. 
۱۲. زیبائی‌نژاد، محمدرضا. نظام شخصیت زن در اسلام. قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۸۶. 
۱۳. شفیعی سروستانی، ابراهیم. خانواده در اسلام. قم: انتشارات هلال، ۱۳۸۰. 
۱۴. طباطبایی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن (جلدهای ۱، ۴، ۱۸). قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ ق. 
۱۵. عمید زنجانی، عباسعلی. فقه سیاسی (جلد ۳). تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۴. 
۱۶. قدردان، علیرضا. نقد سکولاریسم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷. 
۱۷. قنبری، آیت. نقدی بر اومانیسم و لیبرالیسم. تهران: فراز اندیشه، ۱۳۸۳. 
۱۸. کاتوزیان، ناصر. حقوق خانواده (جلد ۱ و ۲). تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۹۰.  
۱۹. گاردنر، ویلیام، جنگ علیه خانواده، معصومه محمدی، قم، دفترمطالعات زنان، ۱۳۸۶ 
۲۰. معصومی، مسعود. فمینیسم در یک نگاه. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۰. 
۲۱. مهریزی، مهدی. شخصیت و حقوق زن در اسلام. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۲. 
۲۲. مطهری، مرتضی. نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا، ۱۳۷۹. 
۲۳. مصباح یزدی، محمدتقی. آموزش فلسفه (جلد ۱ و ۲). تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۸. 
۲۴. …………….، آزادی و مسئولیت در اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۷۹. 
۲۵. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۰۳، تهران، المکتبه الاسلامیه، فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۳ 
۲۶. محمدتقی جعفری، حقوق جهانی بشر، تهران، موسسه نشر اثار علامه جعفری، ۱۳۸۶ 
۲۷. نوائی، علی‌اکبر. لیبرالیسم. تهران: انتشارات دانشگاه، ۱۳۸۱. 
۲۸. واعظی، احمد. سکولاریسم و دین. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۷۸. 
۲۹. هانتینگتون، ساموئل. برخورد تمدن‌ها و بازسازی نظم جهانی. ترجمه علیرضا طیب. تهران: نشر نی، ۱۳۸۳. 
۳۰. هام، مگی، سارا گمبل، فرهنگ نظریه های فمنیستی، فیروز مهاجر، تهران، نشر توسعه، ۱۳۸۲ 
۳۱. رهنمایی، احمد، غربشناسی، قم، موسسه امام خنینی، ۱۳۸۴ 
۳۲. ریترز، جورج، نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر، محسن ثلاثی، تهران، علمی، ۱۳۸۴ 
فهرست مقالات
۱. پیشگر، زری؛ سمنون مهدوی، مرتضی؛ سیدهاشمی، سیدمحمداسماعیل. (۱۳۹۹). «مبانی و اصول انسان‌شناختی اسلامی و دلالت‌های آن در سبک زندگی خانوادگی». فصلنامه تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، دوره ۵، شماره ۲
۲. رحیمی، حسن؛ حسینی، سیده فاطمه. (۱۳۹۶). «مقایسه مبانی انسان‌شناختی پیشرفت و توسعه در اندیشه اسلام و نظریه لیبرال دموکراسی». فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره ۱۹، شماره ۷۲
۳. رضایی، حسن و همکاران. (۱۳۹۷). «تفاوت‌های فطری زن و مرد و تأثیر آن بر حقوق خانواده». دوفصلنامه فقه و حقوق خانواده، دوره ۲۳، شماره ۷۰
۴. زائری، قاسم. (۱۳۸۹). «خانواده در فکر فمینیستی و دیدگاه اسلام با تأکید بر مسئله قواعد». فصلنامه فلسفه و کلام دانشگاه تهران، دوره ۴۴، شماره ۲
۵. شفیعی، محمد. (۱۳۸۹). «ربوبیت تشریعی و حقوق خانواده».فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، دوره ۸، شماره ۲
۶. شفیعی، محمد. (۱۳۹۲). «بررسی اثرات نظریه لیبرالیسم در حوزه خانواده». شماره ویژه
۷. صاحب، سارا. (۱۳۹۹). «تحلیل مبانی و اصول انسان‌شناختی نهاد خانواده با تأکید بر منابع اسلامی». نشریه پیام، دوره ۱۸، شماره ۵۴
۸. ظهیری، احمد. (۱۳۷۸). «عقلانیت غایی در اسلام». فصلنامه معرفت، شماره ۳۵
۹. ظهیری، مجید. (۱۳۷۸). درآمدی بر مبانی معرفت‌شناسی آزادی در اسلام و لیبرالیسم. اندیشه حوزه، ش ۲۰، دانشگاه علوم رضوی.
 ۱۰.فرهمند، مریم؛ بختیاری، آمنه. (۱۳۸۵). واگردهای فمنیستی در ازدواج. کتاب زنان، شماره ۳۱
۱۱. همتیان، هادی. (۱۳۹۸). «بررسی تأثیر مبانی انسان‌شناختی اسلامی بر نظام تربیتی اسلام در اندیشه علامه مصباح یزدی».پژوهش‌های فلسفی-کلامی، دوره ۲۰، شماره ۳
 
1. Berlin, Isaiah. (1969). Four Essays on Liberty. Oxford: Oxford University Press.
https://isaiah-berlin.wolfson.ox.ac.uk/
2. Gardner, B. C., Busby, D. M., & Brimhall, A. S. (2007). Putting emotional reactivity in its place? Exploring family-of-origin influences on emotional reactivity, conflict, and satisfaction in premarital couples. Contemporary Family Therapy,  https://doi.org/10.1007/s10591-007-9039-x
3.Gray, J. (1986). Liberalism. University of Minnesota Press. https://www.upress.umn.edu/9780816628018/liberalism/
4. Hume, David. (1739). *A Treatise of Human Nature*. London: John Noon. https://www.gutenberg.org/ebooks/4705
5. Kant, Immanuel. (1797). Groundwork of the Metaphysics of Morals. Riga: Johann Friedrich Hartknoch. 
https://www.gutenberg.org/files/44929/44929-h/44929-h.htm
6. Locke, John. (1689). Two Treatises of Government. London: Awnsham Churchill. 
https://www.gutenberg.org/files/7370/7370-h/7370-h.htm
7. MacIntyre, Alasdair. (1981). After Virtue: A Study in Moral Theory. Notre Dame: University of Notre Dame Press. 
https://undpress.nd.edu/9780268035044/after-virtue/
8. Mill, John Stuart. (1859). On Liberty. London: John W. Parker and Son. 
https://www.gutenberg.org/files/34901/34901-h/34901-h.htm
9. Okin, Susan Moller. (1989). Justice, Gender, and the Family. New York: Basic Books.
https://philosophyandlaw.org/Class%20Readings/Okin/134047341-Susan-Moller-Okin-Justice-Gender-and-the-Family-1991-Transfer-Ro-28feb-Fd7a0f.pdf)
10. Rawls, John. (1971). A Theory of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press.
https://www.hup.harvard.edu/books/9780674000780](https://www.hup.harvard.edu/books/9780674000780)