بررسی اشتراکات و افتراقات تدابیر مقابله با خشونت اقتصادی علیه زن در اسلام و اسناد بین المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه حقوق جزا، دانشکده حقوق دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استاد گروه حقوق جزا دانشکده حقوق دانشگاه علوم قضایی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری فقه و حقوق جزا دانشکده حقوق دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده
خشونت اقتصادی علیه زن، یکی از موضوعات مهم حقوق بشری است که اخیراً در اسناد بین‌المللی و نظام حقوقی کشورهای غربی برجسته شده است. در اسناد بین المللی جهت یکسان سازی و اجرای قوانین مقابله با خشونت اقتصادی تدابیر مشخصی لحاظ شده است. در این پژوهش تلاش می‌شود مفهوم خشونت اقتصادی علیه زن مورد بررسی قرار گیرد و اشتراکات و افتراقات تدابیر حقوقی مقابله با آن در اسناد بین المللی و آموزه های اسلام مقایسه و تحلیل گردد. این مهم، مدیران و تصمیم‌گیران کشور را برای سیاستگذاری هوشمندانه در مواجهه با موضوع خشونت اقتصادی و مواجهه با تحرکات نهادهای بین المللی در موضوع حقوق زن یاری خواهد کرد. نتایج پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است، نشان می‌دهد مهمترین تدابیر اسناد بین المللی در موضوع مقابله با خشونت اقتصادی علیه زن نظیر حق مالکیت و حق دسترسی به منابع اقتصادی در اسلام هزار سال پیش از تصویب اسناد بین المللی لحاظ شده است و علاوه بر این موارد، تدابیری نظیر نفقه، اجرت المثل و مهریه نیز در حمایت اقتصادی از زن در نظر گرفته شده است. تدابیر اسناد بین المللی در جهت تساوی حقوق زن و مرد تنظیم شده در حالیکه در اسلام تناسب حقوق زن و مرد بر اساس تفاوتهای جسمی و روحی و با حفظ کیان و مصالح خانواده مدنظر است.

کلیدواژه‌ها


آمدی، ابوالفَتح(1381). غرر الحکم و دررالکلم، محمد علی انصاری، مشهد: ضریح آفتاب، چاپ اول.
بحرانى، یوسف بن احمد(1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
دشتی، محمد(1382). نهج‌البلاغه، قم: انتشارات پارسیان، چاپ ششم.
دیلمی احمد و منیژه خدادپور(1387). سوء استفاده از حق ریاست شوهر در منع اشتغال همسر، مطالعات اجتماعی – روانشناختی زنان، 6(2)، 111 - 126.
راغـب اصفـهانی، حسین بن محمد(1404ق)، مفردات فی غریب القرآن، تهران، موسسه الصادق الطباعه و النشر، 1387، چاپ اول.
ستایش‌پور، محمد و مهدوی، زهرا(1397). دامنه مفهومی حق زنان بر اشتغال در مشارکت سیاسی-اجتماعی: خوانش بینش حضرت امام خمینی (ره)، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 7(1)، 26-7.
سیفی، آناهیتا و رزمخواه، نجمه(1400). تامین و اجرایی شدن حق اشتغال زنان در پرتو توسعه و گسترش هوش مصنوعی، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10(2)، 180-153.
طباطبایی، محمدحسین(1417ق). المیزان فى تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه ق، چاپ پنجم، جلد چهارم.
طوسی، محمد بن حسن(۱۳۵۱). المبسوط فی فقه الامامیه، تهران: انتشارات بهبودی.
کاظمی، زهره(۱۳۸۷). حمایتهای مالی زنان درنظام حقوق خانواده، فقه و حقوق خانواده، 13(49)، 127-107.
کاتوزیان، ناصر(1371). حقوق خانواده، تهران: شرکت انتشار، چاپ سوم.
لاریجانی، ساره و کریمی، احمد(1401). بررسی نظریه تبعیض مثبت جاناتان ولف در نقد فمینیسم و رابطه آن با حقوق بشر، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 11(2)، 50-29.
مشهدی، علی و کرمی، موسی(1400). حمایت از زنان در برابر خشونت در پرتو کنوانسیون بین آمریکایی پیشگیری، مجازات و حذف خشونت علیه زنان، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10(1)، 222-195.
مصطفوى، محمد کاظم(1421ق). مائة قاعدة فقهیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ چهارم.
مطهری، مرتضی(1369). نظام حقوق زن در اسلام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول.
مغنیه، محمدجواد(1421ق). الفقه على المذاهب الخمسة، بیروت: دارالتیارالجدید، چاپ دهم.
نوری، حسین(1408ق). مستدرک الوسائل، قم: مؤسسه آل البیت، ج 11.
هدایت نیا، فرج الله(1385). اشتغال زنان و مصلحت خانواده در قانون مدنی، مطالعات راهبردی زنان، 9(34)، 34-11.
یاوری، احسان(1395). سیاست جنایی اسلام در صیانت از نهاد خانواده، استاد راهنما: محمد علی حاجی ده آبادی، پایان نامه دکتری حقوق جزا، دانشگاه قم.
Blake, S.H. 1982. Law of Marriage. Barry Rose Publishers Ltd.
C156 Workers with Family Responsibilities Convention, International Labour Organization, 1981.
https://eige.europa.eu/thesaurus/terms/1096
https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168008482e: Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence Istanbul, 11.V.2011.
https://www.endvawnow.org/en/articles/296-forms-of-violence-against-women
Matrimonial Causes Act, 1973: http:// www. Terry. Co. uk/ matcaus. Html & Matrimonial and Family Proceedings Act, 1984: http: /jurist. Law. Pitt.Edu/ paperchase/2006/05/ uk-law- reform-:panel- proposes- limited.php.
Olufunmilayo I. Fawole, 2008. Economic Violence To Women and Girls: Is It Receiving the Necessary Attention?, Journal TRAUMA, VIOLENCE & ABUSE, Vol XX, No X, Month May 21, P 2 .
Outlaw M. 2009. No one type of intimate partner abuse: Exploring physical and non-physical abuse among intimate partners. Journal of Family Violence; 24(4):263–272.
Report of the fourth world conference on women a/conf 177/20.
Sanders CK 2015. Economic abuse in the lives of women abused by an intimate partner: a qualitative study. Violence Against Women 21(1):3–29.
Strachan, B, 1987. Matrimonial Proceedings in Magistrate Court, London 2nd Ed.
Stylianou AM, 2018. Economic abuse within intimate partner violence: A review of the literature, Violence and Victims, 33(1):3–22.
sustainabledevelopement.un.org
The Family law Act, 1996: http:// www. Opsi. Gov. uk/ si/si 1991/ uksi -19911211- en- 1. Htm.
The General Assembly adopted the Declaration on the Elimination of Violence against Women (resolution 48/104), 1993.
W.W. Norton & Company Inc, 2009, Introduction to sociology, 7th ed. New York.
World Report on Violence and Health, October 3, 2002, https://www.who.int/publications/i/item/9789241564793.