حقوق اسرای جنگی از منظر فقه امامیه و حقوق بین الملل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران

2 دانش آموخته‌ی کارشناسی ارشد، گرایش حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.

چکیده
یکی از موضوعاتی که در دهه های اخیر مورد توجه ویژه نهادهای حقوق بشری قرار گرفته است، مسأله ی حقوق اسرای جنگی میباشد. مجامع حقوقی بین‌المللی از طریق وضع و تصویب کنوانسیون سوم ژنو ۱۹۴۹، گامی مهم در جهت حمایت از اسیران جنگی برداشته اند. درعین حال مسأله حقوق اسرای جنگی در قوانین فقهی اسلام و از جمله در متون شیعی نیز چه به ‌صورت عام و چه به ‌صورت خاص مورد توجه ویژه قرار گرفته است. پژوهش حاضر که به روش تحلیلی-توصیفی و با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و اسنادی انجام گرفته، به این پرسش میپردازد که مفهوم جنگ و اسیر جنگی در حقوق بین الملل و فقه امامیه چیست و این دو مکتب فکری در رابطه با حقوق اسرای جنگی چه وجوه اشتراک و افتراقی دارند؟ یافته های پژوهش نشان میدهد که گرچه اسناد بین المللی و فقه امامیه در رابطه با مفهوم جنگ و اسیر جنگی با یکدیگر مشابهت های زیادی دارند، اما در رابطه با حقوق ناظر بر اسرای جنگی بین این دو مکتب تفاوت هایی وجود دارد که از جمله ی این تفاوت ها می توان به معیارهای تعیین پایان زمان اسارت و امکان به بردگی گرفتن اسرای جنگی اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.

    نهج البلاغه.

    ابراهیمی، محمد(۱۳۷۷). اسلام و حقوق بین‌الملل عمومی، ج ۲. تهران: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.

    ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد(۱۳۶۴ ق). النهایة فی غریب الحدیث، ج ۲. تحقیق: طاهر احمد زاوی و محمود محمد طناحی. قم: انتشارات اسماعیلیان.

    ابن براج، عبدالعزیز(۱۴۰۶). المهذب، ج ۱. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

    احمدی میانجی، علی(۱۳۷۸). الاسیر فی الاسلام، تهران: انتشارات دادگستر.

    امامی، مسعود؛ شوپای جویباری، رمضانعلی(۱۳۹۵). دانشنامه اسلام و حقوق بین‌الملل بشردوستانه، تهران: انتشارات میزان.

    بیگ زاده، ابراهیم؛ میرزاده، منا(۱۳۹۴). مقایسه شدت جرم و مجازات جنایات علیه بشریت و جنایات جنگی، مطالعات حقوقی، 18(71)، ۷۳-۴۳.

    پوربافرانی، حسن(۱۳۹۶). حقوق جزای بین‌الملل، تهران: انتشارات جنگل.

    جمعیت هلال‌احمر ج.ا.ا(۱۳۶۹). قراردادهای چهارگانه ژنو، تهران: انتشارات هلال‌احمر.

    حجازی، محمدعلی(۱۳۹۴). حقوق اسیران جنگی، تهران: انتشارات میزان.

    خلیل جُر و دیگران(۱۳۸۰). فرهنگ لاروس، ج ۱، ترجمه: سید حمید طیبان. تهران: انتشارات امیرکبیر.

    راغب اصفهانی، حسین بن محمد(۱۴۱۲). مفردات الفاظ القرآن، محقق: داوودی، صفوان عدنان. بیروت: دارالشامیه.

    روسو، شارل(۱۳۶۹). حقوق مخاصمات مسلحانه، ترجمه: سید علی هنجی. تهران: انتشارات دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی.

    زرشگی، محمد(1401). حقوق اسیران جنگی در رویکرد پیامبر اکرم(ص): از نظر تا عمل با تاکید بر موازین حقوق بشر دوستانه در اسلام، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 11(3)، 7-29.

    ستایش­پور، محمد؛ احمدی، الناز(1400). حق بر بهداشت از منظر اسلام و حقوق بین­الملل، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10(2)، 101-117.

    ستایش­پور، محمد؛ هاشمی، رضوانه­السادات(1401). شهادت دکتر محسن فخری­زاده از منظر نظام بین­المللی حقوق بشر: حق حیات، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 11(4)، 7-23.

    سیورى حلّی، مقداد بن عبدالله(۱۳۷۳). کنز العرفان فی فقه القرآن، ج ۱. مصحح: محمدباقر بهبودی. تهران: انتشارات مرتضوی.

    شهید اول، محمد بن مکی عاملی(۱۴۰۳). اللمعه الدمشقیه، ج ۲. تصحیح: سید محمد کلانتر. بیروت: داراحیا التراث العربی.

    شیخ طوسی، محمد بن حسن(۱۳۸7 ق). المبسوط فی فقه الامامیه، ج ۷. تهران: انتشارات مکتب مرتضویه

    ضیائی بیگدلی، محمدرضا(۱۳۹۶). حقوق بین‌الملل بشردوستانه، تهران: انتشارات گنج دانش.

    طباطبایی، سید محمدحسین(۱۳۶۰). تفسیر المیزان، ج ۳۱. ترجمه: سید محمدباقر موسوی همدانی. تهران: انتشارات محمد

    طبرسی، فضل بن حسن(۱۳۷۲). مجمع‌البیان فی تفسیر قرآن، ج ۳. تهران: انتشارات ناصرخسرو.

    عدنان، السید حسین(۲۰۱۰ م). العلاقات الدولیه فی الاسلام. بیروت: مجد.

    علامه حلی، حسن بن یوسف(۱۳۷۲ ق). تبصره المتعلمین، تصحیح: آقا میرزا عبدالحسین حائری. تهران: انتشارات مکتبه العلمیه الاسلامیه.

    عمید زنجانی، عباسعلی(۱۳۸۵). فقه سیاسی، ج ۱. تهران: انتشارات امیرکبیر.

    فضائلی، مصطفی(1400). اصول حاکم بر رفتار با قربانیان مخاصمات مسلحانه از نگاه اسلام و حقوق بین‌الملل بشردوستانه؛ با تأکید بر وضعیت زندانیان جنگی و بازداشت شدگان، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 6(1)، 107-136.

    فضل‌الله، سید محمدحسن(۱۴۱۸). کتاب الجهاد، بیروت: دارالملاک.

    فلک، دیتر(۱۳۹۱). حقوق بشردوستانه در مخاصمات مسلحانه، ترجمه: سید قاسم زمانی، نادر ساعد. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

    فیض کاشانی، محمد محسن(۱۴۲۵). الشافی فی العقائد و الاخلاق و الاحکام، ج ۲. تهران: دار نشر اللوح المحفوظ.

    قائدان، اصغر(۱۳۹۲). مقایسه و پیشینه قوانین موضوعه جنگ معاصر در سیره و گفتار امام علی (ع)، مطالعات راهبردی بسیج، 16(58)، 115-142.

    قائدان، اصغر؛ شریفی طرازکوهی، حسین؛ باقری، سمیه(1393)، قواعد حقوق جنگ در اندیشه­ی فقهای شیعه و مقایسه­ی آن با قوانین حقوق بشردوستانه در عصر حاضر، فقه و مبانی حقوق اسلامی، 47(2)، 277-302.

    کاشف الغطاء، جعفر بن خضر مالکی(۱۴۲۲). کشف الغطاء عن مهمات الشریعه الغراء، ج ۴. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

    کتابی، امیرعلی؛ ایزدی اودلو، عظیم(1400). حقوق جهانی بشر در اسلام و مقایسه و تطبیق آن با حقوق بشر غرب از دیدگاه علامه جعفری، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10(4)، 33-53.

    کوشا، هستی؛ سلیمان­زاده، احمدرضا؛ رستم­زاد، حسین(1400). بررسی اقدامات خشونت­بار در قضیه لود (2021) در سرزمین­های اشغالی از دیدگاه حقوق بشر، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10(2)، 203-224.

    کیتی چایساری، کریانگ(۱۳۸۷). حقوق کیفری بین‌المللی، ترجمه: حسین آقایی جنت‌مکان. تهران: انتشارات جنگل.

    ماری شیمل، آنه(۱۳۸۵). بازتاب اسلام، ترجمه: بهاءالدین بازرگانی گیلانی. تهران: انتشارات شور.

    ماوَردی، محمد بن حبیب(۱۴۱۴). الحاوی الکبیر، ج ۱۰. بیروت: دارالفکر.

    محقق حلی، جعفر بن حسن(۱۴۰۳). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج ۲. تحقیق و تعلیق: عبدالحسین محمدعلی. بیروت: منشورات دارالاضوا.

    محقق داماد، سید مصطفی(۱۳۷۵). تدوین حقوق بشردوستانه بین‌المللی و مفهوم اسلامی آن، تحقیقات حقوقی، 1(18)، ۲۰۹-۱۴۹.

    مسائلی، محمود؛ ارفعی، عالیه(۱۳۷۱). جنگ و صلح از دیدگاه حقوق و روابط بین‌الملل، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

    مطهری، مرتضی(۱۳۹۰). مجموعه آثار، ج ۲۰. قم: انتشارات صدرا.

    مطهری، مرتضی(۱۳۹۳). جهاد، تهران: انتشارات صدرا.

    مکارم شیرازی، ناصر و دیگران(۱۳۸۵). تفسیر نمونه، ج ۲. تهران: دارالکتب اسلامیه.

    ملک محمدی نوری، علیرضا(۱۳۷۲). مفاهیم تعلیق مخاصمات و حالت نه جنگ و نه صلح در حقوق بین‌الملل، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

    منتظری، حسین‌علی(۱۳۸۵). اسلام دین فطرت. تهران: انتشارات سایه.

    موسوی، سید فضل اله؛ فامیل زوار جلالی، امیر(1395). بررسی تطبیقی حقوق بشردوستانه­ی اسلامی با کنوانسیون­های چهارگانه­ی ژنو؛ با تأکید بر رفتار با اسرای جنگی، مطالعات تطبیق حقوقی، 7(2)، 753-783.

    میر شریفی، سید علی(۱۳۹۵). سرنوشت اسیر در اسلام (بررسی تاریخ- فقهی جنگ، اسارت، بردگی). تهران: انتشارات سمت.

    نجفی، محمدحسن(۱۴۰۴). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج ۲۱. بیروت: دار احیا التراث العربی.

    1. Stewart, James (2003). Towards a Single Definition of Armed Conflict in International Humanitarian Law: A Critique of lnternationalized Armed Conflict. International Review of the Red Crosss, 850, 313-350.

    Jacques, J (2017). Where Nothing Happened: The Experience of War Captivity and Levinas’s Concept of the ‘There Is’. Social and Legal Studies, 2, 1-47.

    Lauterpacht, Elihu (1965). Oppenheim International Law, war and Neutrality, Vol.2. Edinburgh: Edinburgh University Press.

    Marie Henkaerts, Jean; Beck, Louis Daswald (2005). Customary International Humanitrain Law, Vol. 1. New York: Cambridge University Press.

    Melzer, Nils, (Coordinated by Etienne Kuster) (2016). International Humanitarian Law, A Comprehensive Introduction. Switzerland: ICRC.

    1. Baxter (1960). The Definition of War. Vancouver: University of British Columbia.

    Ursano, R.J; Rundell, M.D (1995).The Prisoner of War. War Psychiatry, 17, 431-455.