تحریم و نقض حقوق بشر از منظر حقوق بین الملل (با تأکید بر تحریم های یکجانبه علیه ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار و عضو هیأت علمی گروه معارف اسلامی، مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی (ره)، قم، ایران.

چکیده
ششورای امنیت بعد از جنگ سرد با استناد به فصل هفتم منشور به نحو گسترده‌ای از ابزار تحریم استفاده کرده است. پیامدهای حاصل از اعمال تحریم در کشورهای هدف نشان می‌دهد بیشترین آسیب این اقدام بر مردم تحمیل شده و موازین حقوق بشر نقض شده است. تحریم در روابط بین‌الملل ابزاری برای تغییر رفتار و یا سیاست نامطلوب دولت است. نقض حقوق بشر یا قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل از جمله خطوط قرمزی است که با اعمال تحریم از این شاکله‌ها عبور و اعتبار حقوقی تحریم مخدوش می‌شود و چه بسا آثار توسل به تحریم مصداقی از ارتکاب تخلف بین‌المللی تلقی شود. در این مقاله درصددیم تا ضمن تأملی در آثار و تبعات تحریم یکجانبه علیه ایران، نتایج و آثار آن‌ را واکاوی نموده و با توجه به اقسام تحریم‌ها به امکان و امتناع نقض حقوق بشر از رهگذر ارتکاب تحریم‌های یک‌جانبه خواهیم پرداخت. رفتار خصمانه ایالات متحده آمریکا علیه ایران از ابتدای انقلاب تاکنون ادامه دارد. تحریم‌های دسته‌جمعی که توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه برخی کشورها وضع می‌شوند و تحریم‌های یک جانبه علیه دیگر کشورها، آثار تخریبی بسیاری بر حقوق بشر دارند. وضع چنین تحریم‌هایی به لحاظ نقض معاهدات تخطی از حدود صلاحیت و اختیارات قانونی این شورا بوده و فاقد اعتبار است و به لحاظ تخلف شورای امنیت از تعهدات بین‌المللی خود در زمینه حقوق بشر، موجبات مسئولیت بین‌المللی این شورا و به تبع آن سازمان ملل را فراهم می‌نماید.

کلیدواژه‌ها


آل کجباف، حسین و انصاریان، مجتبی­(1393). تاثیر تحریم­های یک جانبه و چندجانبه بر ایران از منظر حق بر سلامت شهروندان، حقوق پزشکی، 8(29)، 11-50.
احتشامی، انوشیروان(1389). تحریم کارساز نیست، مهرنامه، 1(3)، 12-16.
ایروانی، امیر سعید­(1385). تحریم‌ها و مجازات‌های بین‌المللی، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
برانلی، یان(1370). منشور ملل متحد و کاربرد زور، ترجمه منیژه اسکندری، سیاست خارجی، 5(8)، 52-35.
ترابی، قاسم(1385). اصلاحات شورای امنیت: زمینه‌ها و موانع، راهبرد، 11(41)، 374-351.
توحیدی‌فرد، محمد­(1381). ضمانت اجراهای کیفری منشور ملل متحد، تهران، مرکز چاپ و انتشارات وزارت‌ امورخارجه.
جاوید، احسان­(1393). مشروعیت تحریم‌ها در حقوق بین‌الملل، تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، 10(22)، 35-54.
حداد عادل، غلامعلی(1380). دانشنامه جهان اسلام، جلد ششم، چاپ اول، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی.
حدادی، مهدی(1390). تحول در‌ اجـرای‌ مـسئولیت بین‌المللی دولت‌ها، تهران: نشر دادگستر.
رستم‌زاده، حسینقلی(1385). جامعه بین­المللی و تعهدات بین­المللی، حقوقی  بین­المللی، 9(33)، 71-9.
زهرانی، مصطفی­(1376). نظریه‌های تحریم اقتصادی، تهران: نشر دفتر مطالعات سیاسی و اقتصادی.
زمانی، سیدقاسم(1384). حقوق سازمانهای بین­المللی؛ شخصیت، مسئولیت، مصونیت، چاپ اول، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش.
زمانی، سیدقاسم­(1397). نشست علمی بررسی ابعاد حقوقی قرار موقت دیوان بین المللی دادگستری در پرونده جمهوری اسلامی ایران علیه ایالات متحده آمریکا، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
زمانی، سیدقاسم و سادات­میدانی، سیدحسین­(1385). عملکرد شورای امنیت در پرونده هسته­ای ایران، از ارجاع تا تحریم، پژوهش­های حقوقی، 5(10)، 15-54.
ساعد، نادر­(1387). حقوق بین الملل معاصر (نظریه‌ها و رویه‌ها)، تهران: انتشارات خرسندی.
شهبازی، آرامش­(1390). اعتبار عهدنامه مودت (1955) و قابلیت استناد به آن در روابط ایران و ایالات متحده آمریکا، حقوقی بین‌المللی، 28(44)، 55-71.
عسگرخانی، ابو­محمد­(1383). رژیم‌های بین‌المللی، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات وتحقیقات بین‌الملل، ابزار معاصر.
علیخانی، حسین­(1380). تحریم ایران؛ شکست یک‌ سیاست، ترجمه محمد تقی‌نژاد، تهران: دفتر مطالعات‌ سیاسی و بین‌المللی.
عمادی، سیدمحسن­(1391). تاثیر تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت سازمان ملل متحد در بهره‌مندی از حقوق بشر، سیاست خارجی، 26(1)، 121-162.
فلاحی، فاطمه(1395). شکل­گیری حقوق جهانی سلامت و ملاحظات دولتها. پایان نامه دکتری، تهران، دانشگاه پیام نور مرکز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
فلسفی، هدایت الله(1369). شورای امنیت و صلح جهانی، تحقیقات حقوقی، 1(1)، 58-40.
ظریف، محمدجواد و میرزایی، سعید(1376). تحریم­های یکجانبه آمریکا علیه­ ایران. سیاست خارجی، 11(41)، 91-110.
معین، محمد­(1371). فرهنگ فارسی، جلد اول، چاپ هفتم، تهران، امیرکبیر.
ولیزاده، اکبر­(1390). رهیافت‌ها و نظریه‌های کارایی­تحریم در اقتصاد سیاسی بین‌المللی، سیاست، 41(1)، 365-349.
Rousseau Charles (1979) 25.  Droit international public, les relations internationales, Tome IV (Paris: Sirey) 453.
Charnovitz, Steve,(2008)"Mapping the Law of WTO Accession"The 27.WTO: Governance, Dispute Settlement & Developing Countries, Merit. E. Janow, Victoria Donaldson and Alan Yanovich (eds) Juris 29. 29.Publishing, Inc., Forthcoming; GWU Legal Studies Research Paper No. 237; GWU Law School Public Law Research Paper No. 237, 2008, p. 5.
Paul De Waart, “Economic Sanctions Infringing Human Rights: Is There a Limit?.” In Economic Sanctions under International Law.