امکان سنجی فقهی حکومت لاحرج بر ادله حرمت قتل جنین در پرتو اصول بنیادین حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ،واحد سمنان ،دانشگاه آزاد اسلامی،سمنان ،ایران

2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی سمنان، ایران.

3 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ،واحد سمنان ،دانشگاه آزاد اسلامی ،سمنان ،ایران

چکیده
از دیدگاه فقه، حکم اولیه سقط جنین به عنوان یک عمل مجرمانه تلقی می‌شود، این دیدگاه ریشه در اصول حفظ جان و ممنوعیت قتل نفس دارد. با این حال، استثناهای مجاز بر اساس قواعد ثانویه فقهی، مانند قاعده "لاحرج" اعمال می‌شود که اجازه می‌دهد در شرایطی که ادامه بارداری موجب مشقت غیرقابل تحمل برای مادر گردد، سقط جنین توجیه‌پذیر باشد. قاعده لاحرج یکی از اصول فقهی است که در ابواب مختلف فقه کاربرد دارد . در قانون مجازات اسلامی ایران سقط جنین تنها در مواردی مجاز است که ادامه بارداری برای مادر خطر جانی ایجاد کند، که نشان‌دهنده تقابل بین حفظ جان مادر و جنین است .اما با تصویب قانون حمایت از خانواده ، مفهوم سقط حرجی گسترش یافت و از محدودیت به بیماری خارج شد. در قانون جدید، "مشقت غیرقابل تحمل برای مادر" به عنوان معیار کلی جایگزین شد، که این تغییر را می‌توان به عنوان یک پیشرفت قابل توجه در قانون‌گذاری ایران ارزیابی کرد، زیرا دامنه حمایت از سلامت روانی و جسمی مادر را وسیع‌تر می‌کند. این تحول نیازمند تحلیل عمیق است، به ویژه از منظر حقوق بشر، که بر اصول بین‌المللی مانند حق بر سلامت، تأکید دارد. که سازمان بهداشت جهانی آن را به عنوان "حالت کامل رفاه جسمی، روانی و اجتماعی" تعریف کرده است.
در این مقاله به روش توصیفی – تحلیلی ، همچنان که بر حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تاکید داردبا ادغام اصول فقهی و حقوق بشری، سقط را از یک عمل مجرمانه به یک گزینه درمانی مشروط تبدیل می کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

قرآن کریم
مفاتیح الجنان
1.      -امام خمینی ،‌روح الله ،‌(1386 ) ،‌تحریرالوسیله ، تهران ، چاپ و نشر عروج
2.      - آسمانی امید ، خورسندیان ، محمد علی : محمودیان ، فرزاد، (1389)، مقاله چالش های اجرایی قواعد نفی عسر و حرج ، لاضرر واضطرار در سقط درمانی ، مجله فقه پزشکی ،‌3(4) ،‌ 39
3.      امیر ارجمند ،‌اردشیر ، (1381) ،‌مجموعه اسناد بین المللی حقوق بشر ، تهران ، مرگز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی
4.      امامی ، سید حسن ،‌(1366) ،‌حقوق مدنی ، ،‌تهران ، کتابفروشی اسلامیه، ‌چاپ سوم
5.      ابن منظور ، محمد بن مکرم ،‌(1414) ، لسان العرب  ،‌چاپ سوم ،‌بیروت ، دار الفکر الطباعه و انشر و التوزیع دار صال
6.      سلطانی ، عباسعلی و کراچیان ثانی ، فاطمه ،‌(1392)اثبات فقهی وحقوقی قاعده لزوم حفظ نفس دراسلام ، 9(3)، 100
7.      -حکمت ، فریبا ،‌قیوم زاده ،‌محمود و  حیدری ، عباسعلی ،(1400)،  بررسی حکم سقط جنین در مورد تجاوز به عنف بر اساس قاعده نفی حرج ، نشریه مطالعات اسلامی زنان و خانواده ،3(15) ،141
8.      -حجتی کرمانی ، علی ، (1349)، اقسام قتل نفس ،‌ نشریه درسهایی از مکتب اسلام ،‌11(6)،‌
9.      -حرعاملی ، محمد حسن ، (1424 )، ‌وسائل الشیعه ، بیروت ، موسسه آل بیت
10.   -خامنه ای ، سید علی ،(‌1383) ، رساله اجوبه الاستفتائات ، تهران ،‌انتشارات بین المللی هدی
11.   -رسمی ،سحر و عبدی ،‌فاطمه و احمدی ، محبوبه و دادهیر ،‌ابوعلی ، (1392)، نشریه تاریخ پزشکی ،‌ فصلنامه تاریخ پزشکی ،‌5(17) ، 79
12.   - زراعت، عباس ، (1377)، شرح قانون و مجازات اسلامی ، تهران ،‌نشر صیفی
13.   طبا طبایی ، محمد حسین ، (1389)،‌تقسیر المیزان ، تهران ، انتشارات جنگل ،
14.   -عارف ،م، (1401)،  بررسی تطبیقی سقط جنین در نظام بین المللی حقوق بشر و حقوق ایران ،(پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی)
15.   -عظیم زاده اردبیلی ، فائزه ، گستره کاربرد قاعده عسر و حرج در نظام ، حقوق خانواده ، ماهنامه فقه و حقوق خانواده (ندای صادق ) ، 3( 39 ) ، 25
16.   -عربیان، اصغر، (1398) ،‌تئوری دفاع مشروع در سقط جنین ،‌نشریه مبانی فقهی حقوق اسلامی ، 3(5) ، 125
17.   -قربانی ،‌زهرا ،‌( 1388 ) ، بررسی تطبیقی وضعیت سقط جنین در ایران و جهان ، نشریه بانوان شیعه ،2(22)، 44
18.   -قبله ،‌مریم سادات ، اسلام پور، حسن ،‌(1401)،‌گونه شناسی عسرو حرج در باب سقط جنین و راهکارهای حمایتی از مادران باردار دارای عسر و حرج،‌ مجله فقه پزشکی ، 17(58)، 125
19.   جعفری لنگرودی ، محمد جعفر (1346) ، ترمینولوژی حقوق ، تهران ، نتشارات ابن سینا
20.   -مسعودی نیا ، محمد و علیزاده ، یعقوب ، (1400) ،‌ابعاد اقتصادی قاعده نفی عسر و حرج در فقه اسلام ،‌نشریه علمی تخصصی مطالعات فقه اتقصادی ، 3(3)، 43
21.   -مکارم شیرازی ،‌ناصر ، (1394)، القواعد الفقهیه ، قم ، انتشارات امام علی بن ابیطالب
22.   -مهرگان ، امیر حسین،(‌1384) ،‌سقط جنین و حقوق بشر در آئینه حقوق بین الملل ، فصلنامه باروری و ناباروری ،‌40
23.   -محسنی ، محمد آصف ،( 1386)، سقط جنین در فقه اسلامی ،‌تهران ، انتشارات سمت
24.   -مظفری ،‌احمد ،(1400)، ‌مقاله بررسی جرم سقط جنین در حقوق ایران ، نشریه دادرسی ، 7(16)
25.   -میلانی ، علیرضا؛ شفیعی ،‌راضیه ؛،‌مقاله،‌(1399)،‌ بررسی سقط جنین در حمایت از نفس مادر ،‌ نشریه مطالعات علوم سیاسی ، حقوق و فقه ، 6(2) ، 270
26.   -مطهری، مرتضی ،‌ن(1353) ، نظام حقوق زن در اسلام ،‌ تهرانی ،‌انتشارات صدرا.
27.   موحدی ساوجی ،‌محمد حسن (1396)، بررسی تطبیقی حق حیات از دیدگاه قرآن کریم و اسناد حقوق بشر ،‌نشریه دین و دنیای معاصر ، 6(10) ، 87
28.   نوری ، رضا ‌،‌(1371) ، کیفر سقط جنین در قانون مجازات اسلامی و تعارض آن با ماده 91 قانون تعزیرات فصلنامه حقوق دادگستری ، شماره 2