بررسی نقش و جایگاه حقوق بشر اسلامی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و راهکار ارتقاء آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ، گروه علوم سیاسی گرایش مسائل ایران، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 استاد گروه علوم سیاسی ، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

3 دانشیار گروه علوم سیاسی ، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی ، قم ایران

چکیده
امروزه حقوق بشر به‌عنوان یکی از مباحث بین‌المللی در سیاست خارجی کشورها نقش‌آفرینی نموده و امنیت ملی آن‌ها را متأثر ساخته است. فی‌الواقع حقوق بشر به بخش جدایی‌ناپذیر تعاملات بین‌المللی دولت‌ها تبدیل‌شده و از امری انتزاعی به امری استراتژیک تغییر ماهیت داده است. ازجمله در حوزه حقوق بشر اسلامی که نقش آن در سیاست‌های تفنینی و تدوینی نظام‌های سیاسی کشورهای مسلمان ازجمله ایران امری تأثیرگذار بوده و است. هدف این پژوهش، بررسى نقش و جایگاه حقوق بشر اسلامی در سیاست خارجی ایران و راهکار ارتقاء آن است. فرضیه اصلى این تحقیق اینست که حقوق بشر اسلامی در مقایسه با حقوق بشر جهانی بیشترین تأثیر را بر سیاست خارجی ایران به‌عنوان ام‌القراء کشورهای اسلامی گذاشته است. این امر بر اساس حمایت از مسلمانان و مستضعفین، ارزش‌های اسلامی و اصل مصلحت بنا گردیده و از طریق توجه به کرامت انسانی و در قالب توجه به نقاط مشترک با حقوق بشر جهانی قابل ارتقاء می‌باشد. بدین ترتیب اکنون سؤال اصلی اینست که؛ نقش و جایگاه حقوق بشر اسلامی در سیاست خارجی ایران بر مبنای چه رویکردی قابل‌تحلیل بوده و راهکار ارتقاء آن چه می‌باشد؟ سؤالات فرعی آن عبارت‌اند از: راهبرد سیاست خارجی ایران از منظر حقوق بشر اسلامی بر مبنای چه رویکردی قابل‌ ارزیابی می‌باشد؟ جایگاه و عملکرد حقوق بشر اسلامی در سیاست خارجی ایران چگونه قابل‌تحلیل می‌باشد؟ راهکار ارتقاء نقش حقوق بشر اسلامی در سیاست خارجی ایران کدام است؟ این مقاله با اتکا به رهیافت گفتمان لاکلا و موف و با رویکرد نظری و تحلیلی درپی پاسخگویی به سؤالات مذکور می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اسماعیلی، محسن و غمامی، محمد مهدی، (1396)، مبحث جزیه 52، دائره‌المعارف حقوق عمومی، نشر دانشگاه امام صادق
پروین، خیرالله، (1388)، تأثیر جهانی‌شدن و تحولات بین‌المللی بر حاکمیت و استقلال دولت‌ها، مجله حقوقی دانشگاه تهران: ش 40
جعفری، محمدتقی، تحقیق در نظام جهانی حقوق بشر از دیدگاه اسلام و غرب، تهران: مؤسسه نشر آثارعلامه جعفری، 1385
جلالی، محمود و مقامی، امیر، (1387)، کارکرد حقوق بین‌الملل در فرآیند جهانی‌شدن حقوق، مجله حقوقی دانشگاه تهران: ش 41
جوادی آملی، عبدالله، (1387)، فـلسـفه و اهـداف حـکـومت اسلامی، قم: مجله الکترونیکی اسراء، ش 2
جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط‌زیست، قم: اسراء، 1403
چهرآزاد، سعید، (1399)، هویت ملی به‌مثابه قدرت نرم، فصلنامه مطالعات قدرت نرم، سال 10، ش 1
حصفکی، علاءالدین، الدر المختار، بیروت، دار الفکر، 1415ق
حکمت نیا، محمود و همکاران، (1398)، درآمدی بر نظریه حقوقی اسلام، مجله تحقیقات بنیادین علوم انسانی، ش ۱۴
رحمتی فر، سمانه و گنجعلی، مهرداد، (1398)، تسهیلگری: روش آموزش حقوق بشر، فصلنامه حقوق بشر اسلامی، ش 2، دوره 8
ستایش پور، محمد و احمدی، الناز، (1400)، حق بر بهداشت از منظر اسلام و حقوق بین‌الملل، فصلنامه حقوق بشر اسلامی، ش 2، دوره 10
سجادی، عبدالقیوم، دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام قم: بوستان کتاب، 1398
سریع القلم، محمود، سیاست خارجی ایران: بازبینی نظری و پارادایم ائتلاف، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک، چاپ اول، 1379
 سلسله مباحث اسلام؛ سیاست و حکومت، تهران: سازمان تبلیغات اسلامى، ج 2- 3، 1378
شبان‌نیا، قاسم، حقوق بشر در پرتوی حکومت اسلامی، قم: مؤسسه امام خمینی (ره)، 1393
طلابکی، اکبر و موسوی، رضا، (1401)، حقوق بشر و تنوع فرهنگی؛ رویکرد اسلامی، فصل هفتم درآمدی بر حقوق بشر؛ از نگاه اسلامی ایرانی
ظریف، محمدجواد و سجادپور، محمدکاظم، دیپلماسی چندجانبه، تهران: وزارت امور خارجه، 1402
عاکفی، موسی، اسلام و حقوق بشر، تهران: مجد، 1399
عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی اندیشه سیاسی در اسلام، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1400
غائبی، محمدرضا، نهادهای ملی حقوق بشر، تهران: وزارت امور خارجه، 1388
غریب آبادی، کاظم و زمانی، قاسم، (1401)، بررسی تأثیر تحریمها بر بهره‌مندی از حقوق بشر، فصل نهم درآمدی بر حقوق بشر؛ از نگاه اسلامی ایرانی
غریب آبادی، کاظم و طلابکی، اکبر، درآمدی بر حقوق بشر؛ از نگاه اسلامی- ایرانی، تهران، حقوقی، 1401
غمامی، محمد مهدی، (1396)، مبحث دارالاسلام 72، دائره‌المعارف حقوق عمومی، نشر دانشگاه امام صادق
غمامی، محمدمهدی و جمعی نویسندگان، دائره‌المعارف حقوق عمومی، نشر دانشگاه امام صادق، 1396
قادری، زینب و قادری، عاطفه، (1397)، حقوق و آزادیهای مخالفان سیاسی در حکومت علوی و نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه حقوق بشر اسلامی، ش 15، دوره 7
کاسسه، آنتونی، (1385)، مشروعیت بین‌المللی اقدامات بشردوستانه در جامعه جهانی، ماهنامه اطلاعات سیاسی اقتصادی، ش 169
کرمی مقدم، رسول، (1404)، تحلیل تطبیقی حقوق بشر و عدالت اجتماعی در نظام حقوقی ایران و انگاره‌های اسلامی، فصلنامه حقوق بشر اسلامی، ش 2، دوره 14
محمودی، امیر و آرش‌پور، علیرضا، (1396)، حکمرانی مطلوب؛ سازوکار ایجاد توانمندی در تحقق توسعه، مجله سیاست جهانی، ش 6
مدنی، جلال‌الدین، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پایدار، 1390
مرتضوی، اسدالله، جهانی‌شدن حقوق و حاکمیت ملی، تهران: پایان، 1389
مصباح ‌یزدی، محمدتقی و دیگران، ضمانت‌های اجرای قانون اساسی و اجرای علنی حدود، قم: مؤسسه امام خمینی (ره)، 1383
منتظری مقدم، محمود، دانش منطق 2 و 3، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه، 1401
مهرپور، حسین، نظام بین‌المللی حقوق بشر، تهران: مجد، 1397
نامی، محسن، (1396)، مبحث حقوق محیط زیست 67، دائره‌المعارف حقوق عمومی، نشر دانشگاه امام صادق
نظریه سیاسی اسلام، قم: مؤسسه امام خمینی، ج 2، 1401
هاشمی، سید محمد، حقوق اساسی ج.ا.ایران، تهران: میزان، 1404
وحید خراسانی، سید حسین، منهاج الصالحین، قم: دلیل ما، 1395
Cairo Declaration on Human Rights in Islam (1990), Organization of Islamic Conference.
Miller, David, The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought, Blackwell, Oxford, 1991.
Organization of Islamic Cooperation (2020). "Resolution No. 63/47-POL: On Cairo Declaration of the OIC on Human.
Mozaffari, Mohammad Hossein: From Separation to Re-Engagement:The OIC Revised Declaration on Human1 The Journal of Human Rights Semi-Annual, Vol. 16, No.2, 2022, p. 111