تحلیل گفتمان کرامت‌محوری در تعاملات امام خمینی (ره) در دوره پیش از انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری فقه ومبانی حقوق واندیشه امام خمینی(ره) پژوهشکده امام خمینی وانقلاب اسلامی، تهران، ایران

چکیده
پژوهش حاضر به واکاوی چگونگی تجلی مفهوم کرامت انسانی در سیره عملی و گفتمان امام خمینی در دوره پیش از انقلاب اسلامی پرداخته است (مسئله). این نوشتار با روش تحلیل گفتمان انتقادی، رویکردی متن‌محور و ابزار کتابخانه‌ای-اسنادی انجام شده است (روش). یافته‌ها نشان می‌دهد که کرامت انسانی به‌عنوان دال مرکزی گفتمان امام عمل کرده و در لایه‌های مختلف تعاملات اجتماعی از جمله روابط خانوادگی، مدیریت مالی-شرعی، تعامل با نخبگان، مبارزه سیاسی و روابط بین‌الملل تجلی یافته است.گفتمان ایشان حول دال‌های مرتبطی چون عدالت، وحدت، استقلال، تقوا و مظلوم‌پذیری معنا می‌یابد و در تقابل آگاهانه با گفتمان تحقیرآمیز رژیم پهلوی قرار دارد.امام با کاربرد زبانی احترام‌آمیز، توجه به سلامت و عواطف افراد، حفظ حریم خصوصی، شفافیت مالی، نقد ساختاری نقض کرامت توسط رژیم، دفاع از محرومان و تأکید بر مبارزه مسالمت‌آمیز، گفتمانی منسجم و قدرتمند را صورت‌بندی کردند که احیای کرامت ازدست‌رفته ایرانی-مسلمانان را در محور خود داشت و نقش بسزایی در بسیج مردمی ایفا نمود (یافته‌ها).

کلیدواژه‌ها

موضوعات

قرآن کریم
اسحاقی، حسین(1386)، گناه گریزی. قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی.
اعرافی، علیرضا(1395)، فقه تربیتی.قم: موسسه فرهنگی هنری اشراق و عرفان.
آیت‌اللهی، زهرا(1391)، اخلاق خانواده. قم: دفتر نشر معارف.
اصنافی، امیررضا (۱۳۹۷)، تأملی بر کاربرد روش تحلیل گفتمان در پژوهش‌های علم اطلاعات و دانش‌شناسی، فصلنامه مطالعات کتابداری و علم اطلاعات دانشگاه شهید چمران اهواز، ۲۳، ۲۷–۵۲.
بذرپاش، مهرداد ، صالحی، وحید (۱۴۰۵)، تبیین جامعه‌شناختی رابطه توسعه پایدار و حقوق بشر در بستر اندیشه اسلامی. فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی، ۱۵(۱)، ۱-۲۰.
بصیرت‌منش، حمید و دیگران(۱۳۸۵)، صحیفه دل: مطالب و خاطرات مکتوب از شاگردان امام خمینی(س). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
پرواز، محسن و دیگران (۱۳۹۵)،کرامت انسانی و حق شهروندی در اندیشه امام خمینی.سپهر سیاست، ۳(8)، ۷–۲۱.
حسنی‌فر، عبدالرحمن، امیری‌پریان، فاطمه (۱۳۹۳)،تحلیل گفتمان به مثابه روش. فصلنامه علمی‌پژوهشی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ،۵(۱)، ۴۹–۷۶.
جمشیدی، محمد حسین(1388)، اندیشه سیاسی امام خمینی.تهران:مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
جوادی آملی، عبدالله(1388)، حق و تکلیف. قم، اسراء.
خامنه‌ای، علی(1397)، شب ظلمانی شاهنشاهی.تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خسروپناه، عبدالحسین(1398)، اسلام شناسی.قم: مؤسسه بوستان کتاب.
خسروپناه، عبدالحسین(1395)، منظومه فکری امام خمینی.تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
خسرو شاهی، هادی(1395)، اسناد نهضت اسلامی ایران.تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
خمینی‌، روح الله(1388)، تاریخ معاصر ایران از دیدگاه امام خمینی.تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح‏الله (1389)، صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، چاپ پنجم.
خمینی، روح‌الله (۱۳۸۵). تقریرات فلسفه امام خمینی. تقریر سید عبدالغنی اردبیلی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح‌الله (۱۳92). آداب الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح‌الله (۱۳82). شرح حدیث «جنود عقل و جهل». قم:مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
جعفریان، رسول(1382)، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی - سیاسی ایران.تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر. زاهدی، سعید(1393)، در میدان انقلاب. قم: دفتر نشر معارف.
دعایی، محمود (۱۳۸۷)،گوشه‌ای از خاطرات حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمود دعایی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
رجایی، غلامعلی (1392)، برداشت‌هایی از سیره امام خمینی (س). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
سالاروند، امیر(1390)،گفتمان مبارزه در اندیشه سیاسی امام خمینی. قم: دفتر نشر معارف.
ستوده، امیررضا (1380)، پا به پای آفتاب: گفته‌ها و ناگفته‌ها از زندگی امام خمینی.تهران:پنجره.
سلیمی، عبدالحکیم(1394)، درس نامه حقوق بشر از دیدگاه اسلام.قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشرالمصطفی.
صالحی، وحید (۱۴۰۴)، اخلاق اقتصادی در اسلام و تحقق توسعه پایدار؛ رویکردی مبتنی بر حقوق و کرامت انسانی. فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی، ۱۴(۳)،۲۱-۴۰.
شجاعی، امیراحمد(1392)، آیین زندگی (اخلاق کاربردی) ویژه رشته‌های علوم پزشکی. قم: دفتر نشر معارف.
صدر، محمد باقر(1393)، اسلام، راهبر زندگی؛ مکتب اسلام؛ رسالت ما.قم: دار الصدر.
عبداللهی، امید(1385)، فعالیت علمی و فرهنگی علمای شیعه در عصر پهلوی.قم:دفتر عقل.
عباس‌نژاد ، محسن (1384)، قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی. مشهد مقدس: بنیاد پژوهشهای قرآنی حوزه و دانشگاه.
عمید زنجانی، عباسعلی(1381) ، انقلاب اسلامی ایران (علل، مسائل و نظام سیاسی).قم:معارف.
قاسم، نعیم(1392)، مبناگرایی و نواندیشی در راه و روش امام خمینی.تهران: انتشارات بین المللی الهدی.
فارسی، جلا‌ل‌الدین(1374)،فرهنگ واژه‌های انقلاب اسلامی.تهران: بنیاد فرهنگی امام رضا (علیه السلام).
فراهانی، مجتبی (۱۳۸۷)، سلسله موی دوست: خاطرات دوران تدریس امام خمینی(س). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
فردوسی‌پور، اسماعیل (۱۳۸۷)، خاطرات حجت‌الاسلام والمسلمین اسماعیل فردوسی‌پور. تدوین حسینی و روح‌بخش، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
فوزی تویسرکانی، یحیی(1390)، اندیشه سیاسی امام خمینی (ره).قم: دفتر نشر معارف.
مرتضوی، ضیاء (1400)،دانشنامه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
مظهری، محمد و دیگران (۱۴۰۴)،تحلیلی بر اصل ۱۴ قانون اساسی و تضمین حقوق بشری غیرمسلمانان به استناد فتاوای امام خمینی (ره). فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی، ۱۴(۴)،۱-۱۹.
مهدوی ظفرقندی، محمد علی(1390)، عناصر رهبری سیاسی امام خمینی.تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل.
ملکوتی‌نیا، علی(1396)، درآمدی بر اخلاق همسایگی بر پایۀ آموزه‌های اسلامی.قم: دار الحدیث.
میراحمدی، منصور، کمالی، محمد (۱۳۹۳)، تحلیل مفهوم کرامت انسانی در اندیشه سیاسی شیعه.پژوهشنامه انقلاب اسلامی، ۳(۱۰)، ۲۷–۵۰.
نراقى، احمد بن محمدمهدى‏(1378)، معراج السعادة.قم: انتشارات هجرت‏،چاپ ششم.
نجات رایزن، علی و دیگران (۱۳۹۴)، مبانی کرامت انسان از دیدگاه امام خمینی. فلسفه دین، ۱۲(۱)، ۱۳۱–۱۵۴.
نگارش، حمید(1386)،دشمن‌شناسی از دیدگاه امام خمینی.قم: زمزم هدایت.
هدایتی فخر داود، ابوالفضل (1386)، اصول اخلاق اجتماعی اسلام از منظر امام خمینی. تهران:مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.