تحلیلی بر حفاظت از محیط زیست از منظر حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده
حقوق بین‌الملل محیط زیست و حقوق بشر شروعی جداگانه داشتند ولی واقعیت حاکی از آن است که این‌ دو مقوله قواعدی درهم‌تنیده و بهم پیوسته دارند و تلاش و هدف غایی این دو آن است تا شرایط بهتری برای حیات بشری فراهم نمایند. ارتباط تنگاتنگی که بین حقوق بین‌الملل محیط زیست و حقوق بشر ایجاد شده از طرفی حفاظت از محیط زیست را به‌عنوان بنیادی‌ترین اصل برای برخورداری از زندگی و کرامت انسانی می‌داند و از سوی دیگر این امر را میسر کرده که در قبال چالش‌های جهانی در ابعاد منطقه‌ای و جهانی از خود و حقوق بشر حفاظت کند مقاله حاضر با هدف بررسی تحلیلی بر حفاظت از محیط زیست از منظر حقوق بشر با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شد. نتایج نشان داد که حقوق بین‌المل محیط زیست با تضمین‌های اساسی مندرج در میثاق حقوق مدنی و سیاسی همچون حق زندگی و حق بهداشت، ارتباط تنگاتنگی دارد. از سوی دیگر برخورداری از استانداردهای مناسب جهت سلامتی، بر همبستگی شدید بین حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با حقوق محیط زیست، تاکید می‌ورزد. علاوه‌براین، نقطه تلاقی بین حقوق بین‌الملل بشر و حقوق بین‌الملل محیط زیست، حق پر محیط زیست سالم می‌باشد. حقی که بلاشک امروزه همچون حق توسعه از مهم‌ترین مصادیق حقوق همبستگی به‌شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
آقایی، سیدداود(۱۳۷۵). نقش و جایگاه شورای امنیت سازمان ملل متحد در نظم نوین جهانی. تهران: پیک فرهنگ.
آون، گرین(۱۳۷۹). محیط زیست. مترجم: احمد علیخانی، تهران: دوره عالی جنگ دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
افتخار جهرمی، گودرز و رضائی، علیرضا(1395) هم­گرایی حقوق محیط زیست و حقوق بشر؛ با نگاهی به فقه اسلامی. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 3(1)، 32-1.
امیر ارجمند، اردشیر(۱۳۷۶). حفاظت از محیط زیست و همبستگی بین ­المللی. تحقیقات حقوقی، شماره ویژه، تهران، دانشگاه شهید بهشتی.
تقی­زاده انصاری، مصطفی(۱۳۷۹). حقوق کیفری محیط زیست. چ1، تهران: نشر قومس.
جوادی­آملی، عبدالله(1393). اسلام و محیط زیست. قم: انتشارات اسراء، بی­چا.
چرچیل، رابین و آلن لو(۱۳۸۷). حقوق بین­الملل دریاها. مترجم: بهمن آقایی، چ5، تهران: گنج دانش.
حبیبی، محمدحسن(۱۳۸۲).حق برخورداری از محیط زیست سالم به­عنوان حق بشریت. حقوق و علوم سیاسی، 60، 170-131.
حرعاملی، محمد بن حسن(1409ق). وسایل الشیعه. قم: آل ­البیت.
خورشیدی، حسین(۱۳۸۸). ضمانت اجراهای حفاظت محیط زیست و توسعه پایدار در حقوق ایران، در: حقوق محیط زیست: نظریه ­ها و رویه­ها. احمدعلی محسن­زاده، نادر ساعد، علی سمیعی، چ1، تهران: نشر خرسندی.
زمانی، سیدقاسم(۱۳۸۱). توسعه مسئولیت بین­ المللی در پرتو حقوق بین ­الملل محیط زیست. پژوهش­های حقوقی، 1(1)، 58-27.
ساعد، نادر(۱۳۸۳). نگرشی با حق اخلاقی و حق حقوقی به محیط زیست. مجموعه مقالات نخستین همایش حقوق محیط زیست ایران.
شرقی، عبدالعلی(۱۳۸۸). بررسی موضوع عملکرد سازمان ملل متحد در حفاظت محیط زیست و توسعه پایدار. حقوق محیط زیست: نظریه­ها و رویه­ها، احمد علی محسن ­زاده، نادر ساعد، على سمیعی، چاپ اول، تهران، خرسندی.
عباسی، بیژن(۱۳۹۰). حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین. چ1، تهران: نشر دادگستر.
غمامی، سید محمدمهدی و تقی­ نژاد، علی(1399). تعهدات دولت در قبال «حق بر هوای پاک»: بررسی نظام تقنینی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 9(1)، 67-51.
فیوضی، رضا(۱۳۷۹). مسئولیت بین­المللی و نظریه حمایت سیاسی اتباع. ج1، چ1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
 کاتوزیان، ناصر و انصاری، مهدی(۱۳۸۷). مسولیت ناشی از خسارات زیست محیطی. حقوق و علوم سیاسی، 38(2)، 313-285.
کتابی، امیرعلی و ایزدی اودلو، عظیم(1400). حقوق جهانی بشر در اسلام و مقایسه و تطبیق آن با حقوق بشر غرب از دیدگاه علامه جعفری. مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10(4)، 53-33.
 کریمی پرویز، محمد؛ شیرخانی، علی و محسنی مشتقین، علی(1401). بررسی تطبیقی حقوق بشر در آموزه های محافظه کاری و سنت گرایی. مطالعات حقوق بشر اسلامی، 11(2)،52.
گروه صلح کرسی حقوق بشر، صلح و دموکراسی یونسکو(۱۳۸۹). حقوق زیست محیطی بشر. چ1، تهران: نشر دادگستر.
 مجنونیان، هنریک(۱۳۷۷). راهبردها و معاهدات جهانی حفاظت از طبیعت و منابع زنده. چ1، تهران: نشر سازمان حفاظت از محیط زیست.
محقق­داماد، سیدمصطفی(1393). الهیات محیط زیست. چ1، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه.
پیری، هادی مراد؛ جعفری­فر، احسان و جلالی­راد، محمدصادق(1401). تأثیر سیاست­ های آمریکا بر وضعیت حقوق بشر در خاورمیانه (2023-2001). مطالعات حقوق بشر اسلامی، 11(3)، 120-97.
موسوی، سید فضل الله و قیاسیان، فهیمه(۱۳۹۰). جبران خسارات زیست محیطی در حقوق بین ­الملل. حقوق و علوم سیاسی، 41(1)، 346-327.
میرصانع، سید محمد رضا؛ میرعباسی، سید باقر؛ مرادی، مریم و موسوی میرکلایی، طه(1401). حقوق بشر در گفتمان دکترین مهدویت، مطالعات حقوق بشر اسلامی. 11(1)، 36.
والاس، ربکا(۱۳۹۰). حقوق بین­الملل. مترجم: سید قاسم زمانی، چ3، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش های حقوقی شهر دانش.
 وکیل، امیرساعد و عسگری، پوریا(۱۳۸۳). حقوق همبستگی. تهران: نشر مجد.
 وکیل، امیرساعد(۱۳۸۸). جایگاه حق محیط زیست سالم در ساختار هنجاری حقوق بشر بین ­المللی. در: حقوق محیط زیست: نظریه­ها و رویه­ ها، احمد علی محسن­زاده، نادر ساعد، على سمیعی، چ1، تهران: نشر خرسندی.
هیگینز، روزالین(۱۳۸۵). دیوان بین­المللی دادگستری: موضوعات منتخب درباره مسئولیت دولت. مترجم: علی قاسمی، حقوقی، 34.
Sands, P.(1995) Principles of International Environmental Law, vol. I: Frame work, Standards and Implementation