تحلیل تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از کاربرد پهپادها در بحران‌های طبیعی در حقوق ایران با تأکید بر فقه امامیه: توازن میان منافع عمومی و خسارات خصوصی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناس ارشد حقوق خصوصی ، کرمانشاه، ایران

2 دانشیار د انشگاه رازی، گروه حقوق خصوصی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

چکیده
کاربرد پهپادها در مدیریت بحران‌های طبیعی، عرصه‌ای نوین در تلاقی حقوق خصوصی و فناوری‌های پرریسک ایجاد کرده است. هرچند این فناوری با تسریع عملیات امدادی به ارتقای منافع عمومی کمک می‌کند، اما می‌تواند موجب خسارات جانی و مالی و نقض حریم خصوصی اشخاص شود. این پژوهش به بررسی مبنای مسئولیت مدنی ناشی از بهره‌برداری از پهپادها پرداخته و در پی تبیین معیار توازن میان منفعت عمومی و زیان خصوصی است؛ به‌ویژه در فرضی که بهره‌بردار نهادهای عمومی یا اشخاص خصوصی باشند.
با روش تطبیقی–تحلیلی و مقایسه نظام‌های حقوق نوشته و کامن‌لا، همراه با توجه به ظرفیت‌های فقه امامیه در حقوق ایران، یافته‌ها نشان می‌دهد که در کامن‌لا اصل بر مسئولیت مبتنی بر تقصیر است، هرچند در فعالیت‌های فوق‌العاده خطرناک توسعه یافته است؛ در مقابل، در حقوق نوشته گرایش به مسئولیت محض یا مبتنی بر خطر در فعالیت‌های پرخطر تقویت شده است. در حقوق ایران نیز قواعدی چون لاضرر، اتلاف و تسبیب ظرفیت پذیرش مسئولیت مبتنی بر خطر را فراهم می‌سازد.
مقاله در نهایت مدلی تفکیکی پیشنهاد می‌کند که در مأموریت‌های امدادی دولتی مسئولیت مبتنی بر خطر تعدیل‌شده و در بهره‌برداری خصوصی استانداردی سخت‌گیرانه‌تر اعمال گردد تا هم کارآمدی مدیریت بحران حفظ شود و هم جبران کامل خسارت تضمین گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
1. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۱). مبادی فقه و اصول در مسئولیت مدنی. قم: نشر میزان.
2. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۸). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
3. شمس، عبدالله. (۱۴۰۱). مسئولیت مدنی و ادله اثبات. تهران: دراک.
4. عباسی، محمدرضا. (۱۴۰۰). «تحلیل رابطه سببیت در حقوق مدنی ایران و فقه امامیه». پژوهش حقوق، ۲(۳)، ۷۳۹۱.
5. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۹۹). المیزان فی تفسیر القرآن، ج۴. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
6. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۳). حقوق مدنی: اعمال حقوقی (جلد اول). تهران: شرکت سهامی انتشار.
7. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۷). الزام‌های خارج از قرارداد (مسئولیت مدنی). تهران: شرکت سهامی انتشار.
8. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۸). قواعد عمومی قراردادها (جلد دوم). تهران: شرکت سهامی انتشار.
9. مطهری، مرتضی. (۱۳۹۶). مجموعه آثار (عدالت و حقوق). تهران: صدرا.
10. مطهری، مرتضی. (۱۳۹۸). آزادی، عدالت و حقوق در اسلام. تهران: صدرا.
 
1.       11. Agarwal, R. (2019). Technology Ethics and Public Safety: Drones and Beyond. Cambridge University Press.
2.       12. Bourge, D. (2020). La responsabilité administrative en droit français. Paris: Dalloz.
3.       13. Bourguignon, J. (2018). La responsabilité sans faute en droit européen. Bruxelles: Larcier.
4.       14. Brown, J. (2023). Tort Law and Emerging Technologies. Oxford University Press.
5.       15. Carter, M. (2019). French Civil Liability after the Reform of 2016. Paris: Dalloz.
6.       16. Dobbs, D. B. (2017). The Law of Torts. West Academic.
7.       17. Dupuis, A. (2020). L’équilibre entre les intérêts publics et privés en droit administratif français. Revue de Droit Public, 136(2), 215247.
8.       18. EASA. (2020). Easy Access Rules for Unmanned Aircraft Systems (EU) 2019/947 & 2019/945. Köln: EASA.
9.       . FAA. (2021). 14 CFR Part 107 Small Unmanned Aircraft Systems. Washington, D.C.: Federal Aviation Administration.
10.    20. Harrison, P. (2021). Drone Liability in U.S. Courts: Negligence, Risk, and Data Harm. NYU Press.
11.    21. JARUS. (2020). Specific Operations Risk Assessment (SORA) v2.0. Brussels: JARUS.
12.    22. Johnson, S. (2022). Federal Tort Claims and UAS Operations. Chicago: University of Chicago Press.
13.    23. Jones, K., & Brown, L. (2019). Data Protection and Drones under the GDPR. London: Routledge.