بررسی حقوقی جایگاه نظارت عامه در تحقق عدالت اداری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

2 استادیارگروه حقوق، دانشگاه طلوع مهر، قم، ایران.

3 استادیار گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

چکیده
عدالت اداری از ارکان بنیادین نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران و جلوه ای از عدالت اجتماعی به شمار می رود. این مفهوم، در اصول قانون اساسی و قوانین عادی کشور جایگاهی ویژه دارد و هدف آن، صیانت از حقوق شهروندی و ارتقای سلامت و کارآمدی نظام اداری است. نظارت عامه به عنوان یکی از ابزارهای تحقق عدالت اداری، زمینه ی شفافیت، پاسخ گویی و پیشگیری از تخلفات اداری را فراهم می سازد.این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی، به بررسی حقوقی جایگاه نظارت عامه در تحقق عدالت اداری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اصولی همچون اصل هشتم قانون اساسی و همچنین ماده بیست و هشتم و چهل وچهارم قانون مدیریت خدمات کشوری، بستر حقوقی لازم را برای مشارکت مردم در نظارت بر عملکرد دستگاه های اجرایی فراهم کرده اند.در نتیجه عدالت اداری در نظام حقوقی ایران جایگاهی محوری دارد و نظارت عامه می تواند با ایجاد ارتباط میان مردم و نهادهای اداری، نقش موثری در تحقق اهداف عدالت اداری ایفا کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

1-                   سلوکلایی ، محمد فلاح ، ( 1390 ) ؛ سازکارهای نظارت بر حکومت در اسلام و نظام لیبرال و دموکراسی ، ناشر : انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ، نوبت و تاریخ چاپ : اول ، زمستان . 
2- سید فاطمی ، سید محمد قاری (1396)؛ حقوق بشر معاصر دفتر اول درآمدی بر مباحث نظری؛ مفاهیم، مبانی، قلمرو و منابع ، ناشر: نشر نگاه معاصر، نوبت چاپ: یکم ناشر، چاپ پنجم.
3- صادقی مقدم، محمدحسن، میرزاده کوهشاهی، نادر، (1395)؛ آیین رسیدگی به تخلفات اداری کارکنان دولت، ناشر: مؤسسة انتشارات دانشگاه تهران، نوبت چاپ: سوم با تجدید نظر و اضافات.
4- کاتوزیان، ناصر، (1390)؛ مقدمة علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، ناشر: شرکت سهامی انتشار، چاپ هشتاد.
5- کعبی ، عباس، (1395)؛ تحلیل مبانی نظام جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر اصول قانون اساسی (جلد دوم اصول هشتم تا هجدهم)، ناشر: پژوهشکده شورای نگهبان، چاپ اول.
6- مترجم: الهی قمشه ای، مهدی؛ قرآن کریم، محل چاپ و چاپخانه: قم چاپخانه بزرگ قرآن کریم، چاپ چهارم.
7- مرتضایی ، سید احمد ، ( 1390 ) ؛ نظارت استصوابی یا استطلاعی : بررسی فقهی حقوقی نظارت شورای نگهبان بر انتخابات ، ناشر : انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ، نوبت و تاریخ چاپ : اول ، زمستان .  
8- وکس، ریموند، مترجم: آقایی طوق، مسلم، انصاری، باقر (1397)؛ فلسفه حقوق مختصر و مفید، ناشر: انتشارات جاودانه، جنگل.
9- اسماعیلی، محمد، نجابت خواه، مرتضی، گرجی ازندریانی، علی اکبر (1404)، « آسیب شناسی نظام پرداخت حقوق و مزایا از منظر عدالت استخدامی» ، فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری، سال هفتم، شماره بیست و دوم.
10- آل علی، مهناز، کریمی، محمود (1397)، « شیوه های کارآمد نظارت اجتماعی در نهج البلاغه» ،
دو فصلنامة علمی- پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی
، س10، ش19.
11- پریمی، ابوالفضل، ذاکریان، مهدی ( 1403 )، « آسیب های سیاست های سلامت نظام اداری ایران در مراحل تدوین، اجرا و نظارت »، فصلنامه حقوق اداری، سال دوازدهم، شماره 40. 
12- حاجی حیدر، حمید (1388)، « بررسی جامع مفهوم عدالت از دیدگاه اسلام»، معرفت سیاسی، سال اول، شماره دوم.
13- حمزه هویدا، مهدی، فخاریان، مریم (1403)، « مفهوم نظم عمومی و رابطه آن با اخلاق حسنه در حقوق ایران» ، فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی، دوره 13، شماره 3، پیاپی 34.
14- رازینی، جعفرعلی، پروین، خیرالله، حبیبی، محمد حسن (1403) ،« نقش دیوان عدالت اداری در صیانت از حقوق استخدامی کارمندان »، فصلنامه علمی پژوهشهای نوین حقوق اداری، سال ششم، شماره بیستم.
15- رستمی، ولی، رنجبر، احمد (1393)، « عدالت اداری: چارچوب مفهومی و ساز و کارهای نهادی»، فصلنامه دانش حقوق عمومی، سال سوم، شماره7.
16- رسولی، سارا، رضایی نژاد، ایرج (1403)، «شاخص تعهدات حقوق بشری دولت ها در مورد حق بر اداره خوب »،فصلنامه علمی پژوهش های نوین حقوق اداری، سال ششم، شماره بیست و یکم.
17- رضوانی فر، محمد مهدی، سلیمی، زهرا ( 1403 )، « تاملی بر ابعاد حقوقی تصمیم نادرست مدیران دولتی در پرتو صلاحیت های دیوان محاسبات کشور »، فصلنامه حقوق اداری، سال دوازدهم، شماره40.
18- شجاعیان، محمد، بایقره، افشین (1404) ، « چالش های حقوقی اجرای استاندارد های شفافیت و حکمرانی خوب در نظام اداری ایران»  ، فصلنامه حقوق اداری، سال دوازدهم، شماره 42.
19- صادقی، محمدعلی، « نقش نظارت در استقرار و تقویت فرهنگ پاسخگویی»، مجلس و پژوهش، سال12، شماره 50-49.
20- فرامرزی، رضا، پروین، خیرالله، پاشای امیری، امین (1402)، « تنقیح قوانین، نقش ها و کارکردها در تحقق نظام مبتنی بر قانونگذاری شایسته»، فصلنامه تعالی حقوق، سال چهاردهم، شماره 2.