استادیار گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
مسئله بنیادین این پژوهش، بازخوانی نسبت تئوریک و کارکردی میان حقوق بشر اسلامی، فرایند توسعه سیاسی و الگوی حکمرانی عادلانه است. در پارادایم غالب علوم سیاسی و حقوق عمومی، توسعهیافتگی بر مداری از فردگرایی لیبرال، سکولاریزاسیون نهادی و تقلیل حاکمیت به عقلانیت ابزاری مفهومپردازی شده است؛ رویکردی که بر فرضیه امتناعِ جمع میان پایبندی به شریعت و استقرار ساختارهای دموکراتیک و مهارکننده قدرت پای میفشارد. در نقطه مقابل، ادبیات دروندینی نیز اغلب به تبیینهای کلامیِ انتزاعی یا دفاعیات انفعالی بسنده کرده و از صورتبندی یک الگوی انضمامی نهادی بازمانده است. پژوهش حاضر با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و با ابتنا بر رویکرد نهادگرایی هنجاری، به دنبال پاسخ به این پرسش است که ظرفیتهای معرفتی و هنجاری حقوق بشر اسلامی چگونه میتوانند بسترساز توسعه سیاسی درونزا و قوامبخش حکمرانی عادلانه باشند؟ یافتههای پژوهش دلالت بر آن دارد که در حکمت سیاسی اسلام، حقوق بنیادین انسان بر پایه کرامت ذاتی و عاملیت ناشی از نظریه استخلاف عمومی استوار است. این منظومه از طریق تبدیل احکام فقهی به نهادهای اساسیِ تمشیت امور عمومی—شامل شورا به مثابه رکن قانونگذاری و تصمیمگیری عقلایی، بیعت مشروط به مثابه قرارداد سیاسی پاسخگو، فریضه نظارت همگانی در قامت دیدهبانی مدنی، اصل نُصح به مثابه آزادی نهادینهشده نقد حاکمان، و استقلال قضا به عنوان ضامن حاکمیت قانون—الگویی جامع از حکمرانی مهارشده و عادلانه را ترسیم میکند.
کتابی, امیرعلی. (1403). نسبت حقوق بشر اسلامی با توسعه سیاسی و الگوی حکمرانی عادلانه: واکاوی ظرفیتهای هنجاری و سازوکارهای نهادی. فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی, 13(4), 37-61.
MLA
کتابی, امیرعلی. "نسبت حقوق بشر اسلامی با توسعه سیاسی و الگوی حکمرانی عادلانه: واکاوی ظرفیتهای هنجاری و سازوکارهای نهادی", فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی, 13, 4, 1403, 37-61.
HARVARD
کتابی امیرعلی. (1403). 'نسبت حقوق بشر اسلامی با توسعه سیاسی و الگوی حکمرانی عادلانه: واکاوی ظرفیتهای هنجاری و سازوکارهای نهادی', فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی, 13(4), pp. 37-61.
CHICAGO
امیرعلی کتابی, "نسبت حقوق بشر اسلامی با توسعه سیاسی و الگوی حکمرانی عادلانه: واکاوی ظرفیتهای هنجاری و سازوکارهای نهادی," فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی, 13 4 (1403): 37-61,
VANCOUVER
کتابی امیرعلی. نسبت حقوق بشر اسلامی با توسعه سیاسی و الگوی حکمرانی عادلانه: واکاوی ظرفیتهای هنجاری و سازوکارهای نهادی. فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی. 1403;13(4):37-61.
